کتاب الکترونیکیe-book  را به طور ساده می‌توان این گونه تعریف کرد: " دخیره اطلاعات یک کتاب در قالب دیجیتال به صورتی که بتوان آن را بر روی صفحه کامپیوتر مشاهده کرد."     
برای کتاب الکترونیکی(ایبوک) تعاریف زیادی وجود دارد. تعریف عامیانه ای که برای آن ارائه می‌شود ایبوک ریدر(eBook Reader ) را وسیله‌ای دستی می‌داند که قابلیت خواندن کتاب‌های مختلف را دارد و کتابی که توسط این وسیله خوانده می‌شود، همان کتاب الکترونیکی است.
کتاب الکترونیکی همان متن‌های الکترونیکی‌ (e-text) است که شامل فایل‌های ساخته شده توسط واژه پردازهای مختلف، خبرنامه‌های الکترونیکی و فایل‌های کامپیوتری است که پس از اجرا در کامپیوتر مانند کتاب قابل خواندن هستند. برخی نیز می گویند: کتاب الکترونیکی یک فایل HTML اجرایی (executable) است. یک فایل که از تبدیل چندین فایل HTML شامل گرافیک، تصاویر، متن و حتی صدا (موسیقی) توسط یک نرم‌افزار خاص ایجاد می‌شود کتاب الکترونیکی نامیده می‌شود. یک کتاب الکترونیکی ممکن است بیش از ۱۰۰ صفحه داشته باشد و یا یک کتاب کوچک چند صفحه‌ای باشد. همه تعاریف بالا درست است. مقالات با فرمت Pdf هم ارایه می شوند.

eBook یا کتاب الکترونیکی، هر چند پدیده ای چندان نوظهور نیست اما می رود تا نظام آموزش و اطلاع رسانی را با دگرگونی‌هایی اساسی مواجه سازد.
کتاب‌های الکترونیکی یا eBooks صرفاً نسخه‌های الکترونیکی مطالب مکتوب نیستند، بلکه می توانند علاوه برمتن‌‌، صوت وتصاویرو رانیز شامل شوند. به علاوه می توانند درقالب فایل‌هایی که می تواند توسط یک رایانه اجرا شود مانند قالب‌های‌ Word Text ،HTML ،PDF وفایل‌های اجرایی EXE درآیند.
سادگی اجرا، سادگی جست وجو در متن، داشتن قالب زیباتر، منسجم بودن مطالب، امکان عرضه یا فروش ساده تر و سریع تر، داشتن قابلیت افزودن امکانات مالتی مدیا و ازجمله ویژگی‌هایی هستند که کتاب الکترونیکی رابه عنوان یک رسانه نو پا و رو به رشد از سایر رسانه‌هایی از این دست ممتاز می کند.

از کتاب چاپی تا کتاب الکترونیکی
کتاب الکترونیکی را به طور ساده می‌توان این گونه تعریف کرد: " دخیره اطلاعات یک کتاب در قالب دیجیتال به صورتی که بتوان آن را بر روی صفحه کامپیوتر مشاهده کرد." کتابهای الکترونیکی را می‌توان روی محلهای دیجیتالی نظیر "دیسک فشرده"، "دیسک فشرده دیجیتالی"، شبکه جهانی وب، و جز آن منتشر کرد. برای مثال، بسیاری از منابع مرجع نظیر دایرة‌المعارف بریتانیکا، دایرة‌المعارف آمریکانا، فرهنگ وبستر، فرهنگ آکسفور و از این قبیل، علاوه بر قالب چاپی، بر روی دیسک فشرده و نیز شبکه جهانی وب قابل دستیابی هستند در سالهای اخیر، ناشران منابع مرجع سعی کرده‌اند تا علاوه بر لوح فشرده، انتشارات خود را از طریق شبکه جهانی وب در محیطی فراگیرتر، ارزان‌تر، و با قابلیتهای چند رسانه‌ای و فرامتنی در دسترس طیف وسیعی از خوانندگان قرار دهند.
کتابهای الکترونیکی را می‌توان به دو صورت در محیط وب شناسایی کرد. برخی کتابهای الکترونیکی، شکل چاپی ندارند و فقط در قالب دیجیتالی منتشر می‌شوند. همه فرآیند نشر کتاب از زمان تألیف تا قرار گرفتن در محیط وب، به صورت الکترونیکی انجام می‌شود. بنابراین چنین کتابهایی را نمی‌توان در جهان چاپی و کتابخانه‌های سنتی یافت و از این لحاظ اثری منحصر به فرد به شمار می‌آیند. این بخش از عرصه نشر کتابهای الکترونیکی هنوز با مشکلات حقوقی، معنوی، و اقتصادی روبه‌رو است. در واقع، ناشران به این نکته مهم پی‌برده‌اند که چه از نظر رقابت با دیگران و چه از لحاظ پاسخگویی به نیازهای جامعه جدیدی از مخاطبان یعنی "خوانندگان اینترنتی"، چاره‌ای جز توجه به امکانات و قابلیتهای نشر اینترنتی ندارند و ناچار به نقش‌آفرینی در این محیط هستند.
بخش دوم از کتابهای الکترونیکی در محیط وب، در واقع شکل الکترونیکی نسخه‌های چاپی منتشر شده به شمار می‌آیند که ناشران آنها را از طریق وب نیز دسترس‌پذیر کرده‌اند. این گروه کتابهای الکترونیکی به سرعت در حال توسعه و گسترش هستند.

● انواع کتابهای الکترونیکی ebook
کتابهای الکترونیکی، با توجه به ویژگیها، امکانات، و کاربردهایشان به گروههای زیر تقسیم می‌شوند:

۱) کتابهای الکترونیکی فقط متن ـ در این دسته، کتابهای الکترونیکی فقط شامل اطلاعات متنی
هستند و هیچ‌گونه تصویر، نمودار و جز آن را شامل نمی‌شوند.

۲) کتابهای الکترونیکی دارای تصاویر اسکن شده ـ در کنار اطلاعات متنی، تعدادی تصویر اسکن شده نیز وجود دارد.

۳) کتابهای الکترونیکی با تصاویر متحرک ـ در کنار اطلاعات متنی، تعدادی تصویر انیمیشن و یا قطعاتی از فیلم نیز وجود دارد.

۴) کتابهای الکترونیکی سخنگو ـ این دسته کتابهای الکترونیکی با استفاده از امکانات صوتی و الکترونیکی تا حدی با کاربر رابطه برقرار می‌کنند.

۵) کتابهای الکترونیکی چند رسانه‌ای ـ ‌در این دسته از کتابهای الکترونیکی یک رابطه چند رسانه‌ای و دو سویه میان کتاب و خواننده برقرار می‌شود. این دسته کاملاً با کتابهای سنتی و چاپی متفاوت‌اند و امکانات کمکی برای جستجو و تحقیق در آنها در نظر گرفته شده است.
کتابهای الکترونیکی در محیط وب بیشتر در قالب PDF، HTML، و یا متن ساده در دسترس قرار می‌گیرند. برای مطالعه برخی کتابهای الکترونیکی باید همه متن کتابها را به کامپیوتر شخصی خود انتقال داد و یا صفحه یا فصل آنها را مطالعه کرد.


● مزایا و ویژگی‌های کتاب‌های الکترونیکی‌ E-Book
۱‌) Portability : سهولت انتقال در عین یکپارچگی مطالب
اطلاعات پردازش شده می تواند به سرعت جابه جا شود. باتوسعه میکروچیپ‌ها، فناوری فیبر نوری و اینترنت، اطلاعات دیجیتال می تواند به سهولت هرچه تمام تر و به صورت بلادرنگ منتقل شود. کتاب‌های الکترونیکی می توانند به صورت download و یا به شکل ضمیمه به ایمیل ( attachment )،‌ عرضه شوند و نیز قابل ذخیره در کامپیوتر یا کارت‌های حافظه هستند.

۲) Versatility: انسجام مطالب و تنوع کاربرد
در حال حاضر مردم دسترسی بیشتری به اطلاعات دارند و می توانند بر اساس آن تصمیمات بهتری بگیرند. در مقایسه باقالب‌های رایج متنی، کتاب‌های الکترونیکی درعین دسته بندی مطالب به صورت فهرست یا موضوعی، به صورت وحدت یافته تبادل آن‌ها با یکدیگر را همراه با سهولت جستجو فراهم می کنند.

۳) Interactivity: تبادل بینابین مطالب با یکدیگر
ترغیب شدن بیشتر برای ادامه خواندن، سهولت نگهداری و یاد سپاری مطالب و توانایی بیشتر در کنترل مطالب از جمله موارد بسیار مهم برای خواننده است.
یک کتاب الکترونیکی با امکاناتی مثل فرامتن‌ ( Hyperlink ) امکان تبادل بینابین مطالب و نیز مرور همزمان آنها با یکدیگر را فراهم می کند. این راحتی جست وجو به ویژه برای افرادی که با مطالب تحقیقاتی سر و کار دارند بسیار حایز اهمیت است.

۴) Media Capability: پشتیبانی از امکانات مالتی مدیا
کتاب‌های الکترونیکی حتی امکان گوش دادن به مطالب کتاب را نیز فراهم کرده‌اند. نرم‌افزارهایی چون Microsoft Reader از امکانات بسیار خوبی از جمله خواندن متون برخوردار هستند. این موضوع برای افراد ناتوان یا کم توان چون نابینایان و یا کسانی که مشکل خواندن مطالب را دارند نوید بخش عصری تازه در آموزش و اطلاع رسانی است. همچنین این کتاب‌ها امکانات خوبی برای برای بزرگ کردن مطالب دارند.

۵) Useability: سهولت کار و اجرا
اکثریت قریب به اتفاق مردم برای نوشتن و یا خواندن مطالب از طریق رایانه از نرم‌افزارهایی چون Word استفاده می کنند. یکی از مشکلات نرم‌افزار Word این است که مطلبی که در یک نسخه آن مثل Word و یا در یک ویندوز فارسی ساز نوشته می‌شود به سادگی در نسخه دیگر این نرم‌افزار قابل اجرا نیست.
به طوری که اگر شما آن را به رایانه دیگر که دارای نسخه دیگری است ببرید مخصوصاً اگر آن مطلب به زبانی غیر انگلیسی نوشته شده باشد، ممکن است به همان دقت اجرا نشود. اما کتاب‌های الکترونیکی که درفرمت EXE هستند این مشکل را نیز حل کرده اند. یعنی شما کتاب الکترونیکی خود را صرف نظر از نوع سیستم عامل و یا وجود نرم‌افزاری برای خواندن آن نه تنها ساده‌تر از ورق زدن یک روزنامه خواهیدخواند، بلکه از امکانات بسیارجالب دیگر آن نیز بهره‌مند خواهید شد و حتی می توانید از درون کتاب برای نویسنده آن ایمیل بفرستید.
از جمله مشکلات دیگر این است که خواندن مطالب طولانی از طریق این گونه نرم‌افزارها به دلیل عدم تعبیه یا اجرای ساده Hyperlinkها و نیز نبود تبادل بین مطالب به صورت بلادرنگ برای خواننده بسیار خسته کننده خواهد بود. اما در یک کتاب الکترونیکی مطالب بسیارطولانی مثلاً نسخه کامل کتاب مقدس را می‌توان به صورت کلیک روی فهرست‌ها و دسته‌بندی‌ها به ساده‌ترین شکل مرورکرد.

● معایب کتاب‌های الکترونیکی‌
برای خواندن کتاب الکترونیکی تنها تمایل به این کار لازم نیست. مانند روش‌های سنتی که تنها کتابی را از قفسه کتاب‌ها بر می‌داشتید و غوطه خوردن در واژه‌ها آغاز می شد. برای مطالعه کتاب ایبوک حتما به حداقل یک دستگاه الکترونیکی نیاز دارید. در واقع این کتاب به ضمایم نرم و سخت افزاری ویژه ای نیازمند و وابسته است. طبیعی است که تمامی تجهیزات الکترونیکی به نیروی برق برای کارکرد خود نیازمندند پس اگر برق برود احتمالا باید کتاب خواندن را فراموش کنید.
بسیاری از فرمت‌های کنونی مورد استفاده در حال حاضر با دستگاه‌هایی که در آینده خواهند آمد سازگاری نخواهند داشت.
دستگاه‌های کتابخوان بیش از کتاب‌های چاپی و سنتی در معرض خطر ربوده شدن قرار دارند. بوک ریدرها بسیار بیش تر از کتاب چاپی شکننده هستند و با ضربه دچار خرابی یا آسیب دیدگی می‌شوند.
اگر دستگاهتان ربوده شود یا به شکلی غیر قابل بازگشت آسیب ببیند باید خاطره تمامی کتاب‌هایی که در آن ذخیره کرده بودید را از یاد ببرید! به طور قطع کیفیت نمایش متن بک ریدرها از کتاب واقعی و چاپی پایین تر است. در ضمن خیره ماندن به صفحه نمایش و نور صفحه چشم را بیش از کتاب چاپی خسته می کند. اگر بوک ریدر یا لپ تاپ برای مطالعه ایبوک نداشته باشید که باید خود را برای سختی‌های بیشتری آماده کنید. کتاب‌های الکترونیکی قابل هک شدن هستند و ممکن است بدون اجازه ناشر یا نویسنده مورد بهره برداری و سوء استفاده قرار گیرند.
ادامه دارد....
// پایان متن//

 
 

ارسال به