ارگونومی به عنوان رشته ای از علوم با بدست آوردن بهترین ارتباط میان كاربران و محیط كار حفظ سلامت با رعایت اصول ارگونومی: چگونه با کامپیوتر كار كنیم! تعریف می شود . ارگونومی با ارزیابی قابلیت ها و محدودیتهای انسان ( بیومكانیك و آنتروپومتری ) ، استرس های كاری و محیطی ( فیزیولوژی كار و روانشناس صنعتی ) ، خستگی ( فیزیولوژی كار و روانشناس صنعتی ) ، طراحی و آموزش و طراحی ایستگاه كاری و ابزارها ( آنترومتری و مهندسی ) سر و كار دارد . بنابراین ارگونومی از علوم و مهندسی تشكیل شده است .ارگونومی شغلی تلاش می كند تا با بازبینی سیستم های كاری ، آنها را در جهت كاهش استرس های حرفه ای تغییر دهد .
رگونومی كامپیوتر چیست؟ارگونومی كامپیوتر یعنی مطالعه و بررسی عوامل انسانی در ارتباط با كامپیوتر . یكی ازاهداف اصلی ارگونومی كامپیوتر ،‌تضمین مناسب بودن دستگاه برای استفاده انسان است .

 امروزه‌كاربرد رایانه درزندگی بشربسیار زیاد است و تعداد زیادی از افراد ساعت‌های متمادی با این وسیله الكترونیكی كار می‌كنند به همین دلیل شناخت عوامل موثر در محیط كار با رایانه اهمیت زیادی دارد.
وجود شرایط نامناسب در محیط كاری، عدم توجه به موارد ایمنی هنگام كار با رایانه و استفاده بیش از حد از این ابزار ممكن است در بلند مدت سبب بروز بیماریها و ناهنجاریها شود.
بحث مهمی كه در این زمینه مطرح است، دانش ارگونومی رایانه می‌باشد كه شامل مطالعه و بررسی عوامل انسانی در ارتباط با رایانه و شیوه‌های تطبیق ابزارها و وسایل كار با بدن فرد است تا از بروز اثرات ناهنجار جلوگیری شود.
درچند سال اخیر تولیدكنندگان تجهیزات رایانه مانند صفحه كلید، ماوس، میز و صندلی و سایر وسایل رایانه سعی می‌كنند تا محصولات را مطابق با اصول ارگونومی طراحی و تولید كنند چراكه رعایت اصول ارگونومی سبب كاهش ضایعات چشم، سردرد و كمر درد كاربران رایانه خواهد شد.
ویژگیهای یك محیط كاری مناسب برای كاربران رایانه عبارتند از : وجود سیستم تهویه مطبوع ، نور كافی و مناسب ، استفاده از میز مخصوص كه دارای عرض و ارتفاع استاندارد باشد، استفاده از صندلی مخصوص رایانه كه ارتفاع آن طوری تنظیم شود كه ستون فقرات كاربر را آزار ندهد، استفاده از زیرپایی برای جلوگیری از بی‌حسی پا و كف پوش اتاق از جنس چوب یا پلاستیك باشد تا الكتریسیته ساكن تولید نكند.
با وجود رعایت نكات فوق، باز امكان بروز بیماریهای خاص برای كاربر رایانه وجود دارد كه به برخی از آنها اشاره می‌شود:

بیماری‌های چشم
استفاده نادرست و بیش از حد از رایانه برای اجزای مختلف بدن مضراتی به همراه دارد كه چشم یكی از این اجزا آسیب پذیر است.
درد، سرخی و سوزش چشم و آب‌ریزش آن، دوبینی، احساس تاری دید كه به كاهش قدرت بینایی، خستگی و درد چشم و سردرد منجر می‌شود از جمله این عوارض است.
چشم‌های انسان عادت دارند تا بسیار راحت روی اشیای دور و نزدیك متمركز شوند به همین دلیل احتمال خستگی ماهیچه چشمی كه روی كاغذ و صفحه مانیتور متمركز شده وجود دارد.
همچنین ماهیچه‌های دیگر چشم، از تغییرات نور یا درخشندگی یا از تغییر مسیر دید بین صفحه نمایشگر و نوشته‌های در حال تایپ خسته می‌شوند و به دلیل جابه‌جایی زیاد كلمات، چشم قدرت تطابق خود را به مرور از دست می‌دهد.
افرادی كه دارای اختلالات انكساری اصلاح نشده هستند، بیشتر در معرض خطرند.
همچنین محیط كار نه باید خیلی پر نور یا تاریك باشد تا به چشم كاربر فشار وارد نیاید.
پزشكان توصیه می‌كنند برای جلوگیری از ابتدا به بیماری‌های چشمی پس از هر ‪ ۱۰‬دقیقه استفاده از رایانه ، پلك‌های خود را به هم زنید و مدتی به یك نقطه دیگر خیره شوید تا خستگی چشم از بین برود هرچند در این زمینه سفارش شده است كه از مانیتورهای جدید به خاطر ساختار بهتر و اشعه كمتر استفاده شود.
عوارض مفصلی و عضلانی
یكی دیگر از شایع‌ترین عوارض كار با رایانه، دردهای عضلانی و درد مچ دست و بازوها است چراكه درد گردن و كمر در طولانی مدت و خمیدگی پشت از عوارض كار زیاد و طولانی با رایانه است.
به طور معمول، كاربران رایانه، ساعدها، دست‌ها، بازوان، پشت و گردن خود را در یك حالت ثابت قرار می‌دهند و این عمل سبب وارد شدن فشار زیاد در زمان طولانی روی ماهیچه‌ها و تاندون‌های فرد می‌شود و در نهایت می‌تواند به مشكلات عضلانی و مفصلی منجر شود.
در این رابطه، عوامل ارگونومیكی مانند بار كاری، حركات تكراری، طرز نشستن، زاویه دید، وضعیت میز و صندلی، ارتفاع صفحه كلید و مانیتور، وضعیت نوری، سرعت تایپ و نداشتن آرامش روانی می‌تواند از مشكلات جدی به شمار آید همچنین استفاده اشتباه و دائم از ماوس هنگام كار با رایانه می‌تواند به دست كاربران صدمه وارد كند به طوریكه درد، ناتوانی و لرزش و بی‌حسی ساعد و دست نخستین نشانه‌های فشار بیش از حد به تاندون‌ها و عصب‌ها به دنبال حركت‌های نادرست هنگام كار با ماوس رایانه است.
به گفته كارشناسان هنگام آغاز عوارض و ناراحتی‌های دست این امكان وجود دارد كه در مغز ، ارتباطی بین دردها و كار با ماوس و كلیك كردن با آن ایجاد شود و به دنبال آن تنها با كلیك كردن با ماوس، دردها آغاز خواهد شد و صدمات آن می‌تواند تا ساعد و بازو نیز ادامه پیدا كند.
شایعترین اختلالی كه ممكن است در ارتباط با مچ دست پیش آید ، سندروم كانال كارت است به طوریكه عصب دست در زیر كانال كارت گیر می‌افتد و باعث خواب رفتگی ، بی‌حسی و احساس درد در انگشتان دست می‌شود.
متخصصان تاكید می‌كنند با استفاده از روش‌های كاری آرگونومیك می‌توان با بروز این عارضه مقابله كرد به عنوان مثال بسیاری از برنامه‌های عملكردی ماوس را می‌توان به كمك صفحه كلید انجام داد، برنامه دابل كلیك ماوس را می‌توان به حلقه گردان وسط ماوس منتقل كرد و بهتر است اندازه ماوس متناسب با اندازه دست كاربر انتخاب شود.
متخصصان سفارش می‌كنند در صورت بروز دست درد، كاربران به متخصص اعصاب مراجعه كنند.

مشكلات دوران بارداری و زایمان
برخی پژوهشگران بر این باورند كه زایمان‌ها و بارداری‌های غیرعادی و تولد نارس و ناقص به استفاده از صفحه نمایش رایانه و وجود تشعشات آن مربوط است.
برخی تحقیقات نشان‌دهنده این مطلب است كه سقط جنین در زمانی كه مادر در معرض میدان‌های مغناطیسی حاصل از رایانه با قدرت بیش از ‪ ۰/۹‬میكروتسلا قرار دارد، شایع‌تر است بنابراین هنگام خرید یا استفاده از رایانه باید دقت كنید كه رایانه شدت میدان مغناطیسی زیادی نداشته باشد.
پزشكان توصیه كرده‌اند كه زنان باردار روزانه بیشتر از هشت ساعت در معرض امواج الكترومغناطیس كه در رایانه، تلفن همراه، دستگاه‌های مایكروویو و به میزان بسیار كم در تلویزیون وجود دارد، قرار نگیرند.
هرچند برخی تحقیقات نیز نشان داده است امواجی كه در رایانه وجود دارد می‌تواند بر كیفیت اسپرم مردان نیز تاثیر بگذارد و باعث عقیم شدن آنهاشود

مشكلات پوستی
ولتاژ زیاد لامپ تصویر در انواع نمایشگرهای قدیمی موجب تولید میدان الكترواستاتیك و بارهای الكتریكی مثبت در سطح خارجی صفحه نمایش می‌شود.
در میدان بین بارهای مثبت و صورت كاربر، گرد و خاك و ذرات در تمامی جهات حركت می‌كنند و جریان بارهای مثبت حاصل در این میدان ممكن است در افرادی كه حساسیت پوستی دارند، موجب خشك شدن پوست دست و صورت ، ترك خوردن آن و ایجاد آكنه شود.
همچنین بررسی‌ها نشان داده‌اند افرادی كه دچار حساسیت‌های پوستی هستند و هنگام كار بیشتر تحت فشارهای فكری و عصبی قرار می‌گیرند، فشارها و استرس‌ها موجب تغییرات هورمونی مانند تیروكسین و پرولاكتین و همچنین ضایعات پوستی در آنها می‌شود.
به همین علت كارشناسان توصیه می‌كنند بهتر است تهویه و رطوبت محیط كار مناسب و كافی باشد .
استرس و مشكلات عصبی و روانی
به گفته كارشناسان، حجم كار زیاد و دوری از همكاران در محیط كار می‌تواند به بروز مشكلات روانی منجر شود.
البته كار با رایانه افسردگی‌زا به شمار نمی‌رود بلكه حجم زیاد كار است كه در ایجاد استرس روانی نقش دارد.
تنهایی ناشی از طبیعت كار با وسایل و ابزار الكترونیك از جمله رایانه كه دنیای خصوصی یا مجازی را به
ارمغان می‌آورد، افراد جامعه را هر چه بیشتر به كام خود كشیده و اثرات زیان بار و عمیقی را برجای خواهد نهاد كه ابعاد آن به روشنی قابل تبیین نیست.
برای نمونه به روابط والدین و فرزندان كه جزء اولین قربانیان زندگی الكترونیك هستند می‌توان اشاره كرد.

تنفس گازهای رایانه
بدنه رایانه‌ها و نمایشگرها بر اثر گرم شدن، بوی مخصوصی مانند گاز دیوكسین از خود متصاعد می‌كنند كه به وسیله بدنه رایانه و صفحه نمایشگر تولید می‌شود.
همچنین گاز اوزن به هنگام كار چاپگر لیزری تولید می‌شود كه به بافت مخاطی بینی، چشم و گلو آسیب می‌رساند بنابراین رعایت استانداردهای مربوط در این خصوص از سوی واردكنندگان یا تولیدكنندگان رایانه ضروری است.

كودكان و رایانه
كودكانی كه زمان زیادی مقابل رایانه می‌نشینند علاوه بر آسیب كمر ، دچار بلوغ زودرس می‌شوند.
به گفته متخصصان فیزیوتراپی ، كودكان پنج ساله‌ای كه ساعات طولانی را پشت رایانه می‌نشینند از درد كمر رنج می‌برند.
به گفته آنها استفاده بیش از حد از رایانه در كودكان شش ساله نیز می تواند منجر به بیماری در انها شود.

چند توصیه
كارشناسان توصیه می‌كنند اگر با رایانه در محیط كار یا خانه زیاد كار می كنید بهتر است به این توصیه‌ها جهت كاهش مضرات استفاده از رایانه توجه كنید:
‪ -۱‬در طول روز برنامه پیاده روی، دو یا ورزش‌های دیگر را داشته باشید.
‪ -۲‬در اوقات فراغت خود در طول روز، ورزش‌های مخصوص كمر، پشت و گردن را انجام دهید تا این عضلات استحكام خود را حفظ كنند.
همان طور كه پشت میز كار خود نشسته‌اید می‌توانید عضلات شكم و سرین را چند بار و هر بار به مدت ‪ ۱۰‬دقیقه سفت و بعد رها كنید.
بهتر است بیش از ‪ ۵۰‬دقیقه به طور ممتد پشت میز خود ننشینید بلكه بعد از ‪ ۵۰‬دقیقه نشستن چند دقیقه بلند شوید، كمی راه بروید، كمر خود را به طرفین خم و راست كنید و دستهایتان را از ناحیه كتف بچرخانید.
‪ -۳‬استفاده از صندلی ارگونومیك با قابلیت تنظیم را فراموش نكنید.
ارتفاع صندلی تان باید به گونه‌ای باشد كه كف پایتان روی زمین قرار گرفته و زانوهایتان زاویه ‪ ۹۰‬درجه داشته و ران هایتان موازی زمین باشد.
صندلی باید در قسمت گودی كمر، محدب و در قسمت پشت دارای كمی قوس مقعر و بهتر است دسته دار باشد.
فراموش نكنید هنگام كار با رایانه به پشتی صندلی تكیه كنید تا از كمر و ستون فقرات شما حمایت كند.
فقط هنگامی كه با موس كار نمی‌كنید و تایپ انجام نمی‌دهید، ساعد شما باید بر روی دسته صندلی قرار گیرد.
‪ -۴‬مانیتور مناسب بكار برید و بهتر است مانیتور در مركز میز و درست در مقابل چشم شما قرار گیرد.
هر چه صفحه مانیتور بزرگتر باشد تصویر راحت تر دیده می‌شود و تطابق و تقارب چشم‌ها كمتر شده و بنابراین دیرتر خسته می‌شود.
فاصله مناسب مانیتور تا چشمان شما ‪ ۵۰‬تا ‪ ۶۰‬سانتی متر یا معادل یك دست كشیده شماست.
بخش بالایی مانیتور باید هم سطح چشمان شما باشد كه برای این كار می توانید صندلی خود را بلندتر كنید و یا مانیتورتان را پایین تر بیاورید.
اگر از عینك استفاده می‌كنید، مانیتور را كمی به سمت بالا بچرخانید، طوری كه بخش پایینی آن به چشم شما نزدیك تر باشد.
‪ -۵‬باید صفحه كلید رایانه هم سطح آرنج شما یا هم ارتفاع با دسته صندلی قرار گیرد به طوریكه تقریبا صفحه كلید هم سطح ران‌های شما پشت میز كامپیوتر باشد.
در هنگام تایپ كردن از هر دو دست كمك بگیرید و با نیروی متوسط و ملایمی روی صفحه كلید فشار وارد كنید.
هنگام تایپ كردن نباید مچ دستتان بر روی جایی قرار گیرد یا خم شود و به سمت بالا یا پایین زاویه دار قرار نداشته باشد، گاهی به مچ هایتان استراحت دهید و به آنها ورزش دهید.
‪ -۶‬پزشكان توصیه می‌كنند افرادی كه دچار دیابت هستند به هنگام كار با رایانه بیشتر كنترل شوند و افراد چاقی كه كاربر رایانه هستند در صدد لاغر كردن خود برآیند

چطور با كامپیوتر كار كنیم؟
 

نوشته شده در تاریخ پنجشنبه بیست و سوم مهر 1388    | توسط: شهروند الکترونیکی    | طبقه بندی: وبلاگ فناوری اطلاعات و ارتباطات یزد، سلامت الکترونیکی،     | نظرات()
ارسال به ارسال به 100 درجه کلوب دات کام