پول الكترونیكی چیست ؟پول الكترونیكی یا پول دیجیتالی، ارزش پول واحدهای پول منتشره از سوی دولت یا بخش خصوصی است كه به شكل الكترونیكی بر روی یك وسیله الكترونیكی ذخیره شده است.
نشر گسترده پول الكترونیكی آثار تجاری، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی قابل توجهی دارد. مهم‌ترین اثر گسترش استفاده از پول الكترونیكی بر عرضه پول، سیاست‌های پولی و بانك مركزی اختصاص دارد و در ادامه با توسعه بازارهای پول، سرمایه، كار و كالا ایجاد نسل‌های جدید اقتصادی را هدف‌گذاری كرده است.
با توجه به قابلیت پول الكترونیكی برای جایگزینی به جای اسكناس و مسكوك، این امكان وجود دارد كه پول الكترونیكی به تدریج جایگزین پول بانك مركزی شود و بدین ترتیب موقعیت انحصاری بانك مركزی در زمینه‌های سیاست‌گذاری پولی، نظارت بانكی، نظارت بر نظام پرداخت‌ها، ثبات نظام مالی و به ویژه استقلال آن با خطر مواجه شود.

مروری بر پول الكترونیكی Electronic Funds
نتایج ارزیابی آثار گسترش كاربرد پول الكترونیكی بر اقتصاد ایران نشان می‌دهد نشر گسترده پول الكترونیكی اثر ناچیزی بر حجم پول، قدرت كنترلی بانك مركزی و سیاست‌های پول به همراه خواهد داشت.
البته واكنش‌های بانك مركزی در قبال نشر پول الكترونیكی، نقش بسیار مهمی در چگونگی تاثیرگذاری گسترش كاربرد پول الكترونیكی بر اقتصاد دارد. اگرچه تا كنون اقتصاددانان تعریف جامع و مانعی از پول، كه بتواند همه ویژگی‌ها و وظایف پول را پوشش دهد، ارائه نكرده‌اند، اما می‌توان با كمی اغماض پول را به عنوان وسیله‌ای برای داد و ستد كه مورد قبول عموم افراد جامعه باشد، تعریف كرد.
پول در زندگی اقتصادی بشر از چنان اهمیتی برخوردار است كه برخی از آن به عنوان یكی از مهم‌ترین اختراعات بشر یاد كرده و تاریخ اقتصادی را با توجه به اهمیت نقش پول به سه دوره تقسیم می‌كنند:
1 - اقتصاد پایاپای
2 - دوره اقتصادی پولی
3- اقتصاد اعتباری
با توجه به پیشرفت روزافزون فناوری اطلاعات و ارتباطات و گسترش استفاده از پول الكترونیكی از اواسط دهه 1990، شاید بتوان دوره كنونی را نیز دوره اقتصاد اینترنتی نامید.
گسترش فزاینده استفاده از پول الكترونیكی، پیامدهای تجاری، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی قابل ملاحظه‌ای به همراه دارد.
از نظر اقتصادی مهم‌ترین آثار گسترش استفاده از پول الكترونیكی بر روی عرضه پول، سیاست‌های پولی و بانك مركزی ایجاد می‌شود.
آثار گسترش كاربرد پول الكترونیكی بر سیاست‌های پولی از آن جهت كه می‌تواند كارآیی یكی از ابزارهای سیاست‌گذاری كلان اقتصادی دولت برای دستیابی به اهداف اقتصادی خود، به خصوص تثبیت سطح عمومی قیمت‌ها را كاهش دهد، بسیار حائز اهمیت است.

تعاریف دیگر از پول الكترونیكی
امروزه این مسئله پذیرفته شده‌است که بانکداری الکترونیکی می‌تواند به دو جریان مجزا تقسیم شود : یکی عبارت است از محصولات پول الکترونیکی، به ویژه در شکل محصولاتی که ارزش را ذخیره می‌کنند و دیگری عبارت است از تحویل یا دسترسی الکترونیکی به محصولات. این‌ها محصولاتی هستند که به مصرف کننده این امکان را می‌دهند تا از وسایل ارتباطی الکترونیکی استفاده کرده و به این ترتیب به خدمات پرداخت قراردادی دسترسی داشته باشند. به عنوان مثال: استفاده از یک کامپیوتر شخصی و یا شبکهٔ کامپیوتری (نظیر اینترنت) برای پرداخت کارت الکترونیکی یا ارسال دستوری برای انتقال وجوه بین حساب‌های بانکی. از آنجایی‌که پول الکترونیکی همچنان در مراحل اولیهٔ پیشرفت است، هنوز تعریف واحدی از پول الکترونیکی وجود ندارد و اشخاص مختلفی پول الکترونیکی را به روش‌های متفاوتی تعریف کرده و توضیح داده‌اند.
جامعهٔ اروپا در پیش نویس دستورالعمل خود، پول الکترونیکی را بدین‌گونه توصیف نموده است:
    * بر روی قطعه‌ای الکترونیکی همانند تراشهٔ کارت و یا حافظه‌کامپیوتر به صورت الکترونیکی ذخیره شده .
    * به عنوان یک وسیلهٔ پرداخت برای تعهدات اشخاصی غیر از مؤسسهٔ صادر کننده، پذیرفته شده‌است.
    * بدین منظور ایجاد شده‌است که به عنوان جانشین الکترونیکی برای سکه و اسکناس در دسترس و اختیار استفاده کنندگان قرار گیرد.
    * به منظور انتقال الکترونیکی وجوه و پرداخت‌های با مقدار محدود ایجاد شده‌است. [۹]

مشاور امور مصرف کنندگان آمریکا، پول الکترونیکی را به این عنوان توصیف نموده‌است : پولی است که به صورت الکترونیکی حرکت کرده و به گردش درمی آید و می‌تواند به صورت کارت هوشمند و یا کارت‌هایی که در آن‌ها ارزش ذخیره شده، یا کیف پول الکترونیکی ارایه شود. همچنین می‌تواند در پایانهٔ فروش استفاده شده و یا بدون دخالت هیچ شخص دیگری و مستقیماً به صورت شخص به شخص مورد استفاده قرار گیرد و نیز می‌تواند از طریق خطوط تلفن به سوی بانک‌ها و یا دیگر ارائه دهندگان خدمات یا صادرکنندگان (پول الکترونیکی) به حرکت درآمده و یا خرج شود.

انواع پول الکترونیکی    
Types of electronic money
پول الکترونیکی را به شیوه‌های مختلف تقسیم‌بندی می‌نمایند, در یکی از تقسیم‌بندی‌ها پول الکترونیکی را به دو دسته تقسیم می‌نمایند:

پول الکترونیکی شناسایی شده
این نوع پول الکترونیکی حاوی اطلاعاتی دربارة هویت مالک آن می‌باشد که تا حدودی مانند کارتهای اعتباری است. این پولها دارای قابلیت ردگیری می‌باشند و هویت دارنده آن قابل شناسایی است. قابلیت استفاده این پول در دو روش پیوسته و ناپیوسته امکان‌پذیر است.

پول الکترونیکی غیرقابل شناسایی (بی‌نام و نشان)
این نوع پول دیجیتالی خصوصیت مخفی بودن هویت فرد دارنده‌اش, را در بردارد, و از این لحاظ درست مانند پول کاغذی سنتی عمل می‌کند. هنگامی که پول دیجیتالی از حسابی برداشت شد بدون باقی گذاشتن هیچ اثری می‌توان آن را خرج نمود و با توجه به این نکته که هنگام ایجاد کردن پول دیجیتالی از امضاهای نامشخص استفاده می‌شود امکان پی‌گیری آن برای هیچ بانکی وجود ندارد. هر کدام از پولهای الکترونیکی فوق‌الذکر به دو دسته پول الکترونیکی پیوسته و پول الکترونیکی ناپیوسته تقسیم می‌شود.

پول الكترونیكی و ویژگی‌های آن
پول الكترونیكی یا پول دیجیتالی، ارزش پولی واحدهای پول منتشره از سوی دولت یا بخش خصوصی است كه به شكل الكترونیكی بر روی یك وسیله الكترونیكی ذخیره شده است.
پول الكترونیكی نوعی ابزار مالی الكترونیكی است كه حداقل از عهده انجام همه وظایف پول برمی‌آید بنابراین پول الكترونیكی می‌تواند جانشین بسیار نزدیكی برای پول بانك مركزی باشد.
ارزش پولی ذخیره شده بر روی وسیله الكترونیكی با اجازه مصرف كننده درگیر معاملات پرداختی، می‌تواند به وسیله الكترونیكی دیگری انتقال یابد.
این روش با سیستم‌های پرداخت الكترونیكی مرسوم، نظیر كارت‌های پرداخت و اعتباری و نقل و انتقالات كابلی كه هر كدام معمولا نیازمند اخذ مجوز مستمر بوده و ممكن است در هر معامله متضمن بدهكار كردن و بستانكار كردن حساب‌های بانكی باشند، متفاوت است.
این گزارش به نقل از بانك توسعه صادرات ایران حاكی است، بر خلاف پول بانك مركزی كه پول بیرونی است، پول الكترونیكی همانند یك سپرده دیداری یا چك مسافرتی پول درونی می‌باشد.
پول درونی طلب قانونی دارنده آن از ناشر آن می‌باشد در حالی كه پول بیرونی متضمن چنین طلبی نیست، به عبارت دیگر موجودی پول الكترونیكی، یك طلب جاری بر عهده ناشر آن است كه با هیچ حساب خاصی ارتباط ندارد.

 
ویژگی‌های پول الكترونیكی‌
اگر چه درفرایند توسعه پول الكترونیكی، انواع بسیار متفاوتی از فرآورده‌های پول الكترونیكی با ویژگی‌های مختلف عرضه شده است اما در طراحی همه آنها سعی شده حداقل همه ویژگی‌های پول بانك مركزی لحاظ شود.
به طور كلی فرآورده‌های پول الكترونیكی را از نظر فنی می‌توان به دو دسته تقسیم كرد.
1- پول الكترونیكی مبتنی بر كارت‌های هوشمند
2- پول الكترونیكی مبتنی بر نرم‌افزار رایانه‌ای
فرآورده‌های پول الكترونیكی مبتنی بر كارت‌های هوشمند، برای تسهیل پرداخت‌های با ارزش كوچك در معاملات خرد رو در رو طراحی شده‌اند، بنابراین انتظار می‌رود كه فرآورده‌های پول الكترونیكی مبتنی بر كارت‌های هوشمند، استفاده از پول بانك مركزی و نیز در حد كمتر استفاده از كارت‌های اعتباری و پرداخت را برای پرداخت‌های مستقیم، كاهش دهد. همچنین به احتمال زیاد استفاده از چك،‌ كارت‌های پرداخت و كارت‌های اعتباری در پرداخت‌های غیرمستقیم، یعنی پرداخت‌های به هنگام را نیز كاهش خواهد داد.

فرآورده‌های پول الكترونیكی مبتنی بر نرم‌افزار رایانه‌ای نیز از طریق كاهش هزینه‌های مبادلاتی با تسهیل نقل و انتقال پول میان انواع مختلف حساب‌ها، بانك‌ها و كشورها و نیز سرریز‌های یادگیری، تقاضای سپرده‌های دیداری را تحت تاثیر قرار می‌دهد و آن را كاهش خواهد داد.
سرریزهای یادگیری به مهارتی كه افراد در طی زمان ضمن استفاده از نرم‌افزارهای مالی شخصی و فناوری‌های ارتباطی برای مدیریت بهینه برنامه‌های مالی شخصی و فناوری‌های ارتباطی برای مدیریت بهینه برنامه‌های مالی خود كسب می‌كنند، مربوط می‌شود.
مهمترین ویژگی پول الكترونیكی یعنی فراملیتی یا بی‌مرز بودن آن نقش مهمی در اثرگذاری بر سایر متغیرهای اقتصادی ایفا می‌كند.
اگر چه این ویژگی ازنظر دولت‌ها منشا برخی تبعات منفی نشر گسترده پول الكترونیك تلقی می‌شود اما به ارتقای سطح كارایی مبادلات بین‌المللی نیز كمك قابل ملاحظه‌ای می‌كند.
طبیعتا با استفاده از پول الكترونیكی، هزینه نقل و انتقال بین‌المللی وجوه، به طور قابل توجهی كاهش خواهد یافت.
البته با افزایش بی‌سابقه كارایی پرداخت‌های بین‌المللی، ممكن است بی‌ثباتی نظام پولی جهانی افزایش یابد و به بروز كشمكش بین ناشران و استفاده كنندگان پول الكترونیكی از یك سو و بانك‌های مركزی كشورها از سوی دیگر منجر شود.
ویژگی دیگر پول الكترونیكی، پول قانونی یا پول رایج نبودن آن است كه این امر درمراحل اولیه نشر، مقبولیت عمومی آن را كاهش می‌دهد.
علاوه براین پول الكترونیكی برخلاف اسكناس و مسكوك و دیگر وسایل مبادله امروزی ، مستلزم حضور فیزیكی پرداخت‌كننده و دریافت كننده وجه برای قطعیت پرداخت نیست، زیرا موجودی پول الكترونیكی می‌تواند از طریق شبكه‌های رایانه‌ای به صورت به هنگام انتقال یابد. در این مورد مقالاتی درتالار گفتگوی سایت میکرو رایانه  وجود دارد.


پیامدهای اقتصادی گسترش استفاده از پول الكترونیكی‌
نشر گسترده پول الكترونیكی با توجه به ویژگی‌‌های خاص آن، به طور گسترده سایر بازارها و متغیرهای اقتصادی را تحت تاثیر قرار خواهد داد.
افزایش كارایی مبادلات یكی از مهم‌ترین پیامدهای مثبت گسترش استفاده از پول الكترونیكی، افزایش كارایی مبادلات است.

كارآیی پول الكترونیكی Electronic Funds
پول الكترونیكی به چند طریق به كارامدتر شدن مبادلات كمك خواهد كرد:
از آنجا كه هزینه نقل وانتقال پول الكترونیكی از طریق اینترنت نسبت به سیستم بانكداری سنتی ارزانتر است،‌ پول الكترونیكی مبادلات را ارزان تر خواهد كرد.
برای انتقال پول به روش سنتی، بانك‌های مرسوم، شعب، كارمندان، دستگاه‌های تحویلدار خودكار و سیستم‌های مبادله الكترونیكی مخصوص بسیاری را نگهداری می‌كنند كه هزینه‌های سربار همه این تشریفات اداری، بخشی از كارمزد نقل وانتقال پول و پرداخت‌های كارت اعتباری را تشكیل می‌دهد.
در حالی كه هزینه نقل و انتقال پول الكترونیكی به دلیل استفاده از شبكه اینترنت موجود و رایانه‌های شخصی استفاده‌ كنندگان، بسیار كمتر و شاید نزدیك به صفر است.
اینترنت هیچ مرز سیاسی نمی‌شناسد و پول الكترونیكی نیز بدون مرز است.
بنابراین هزینه انتقال پول الكترونیكی در داخل یك كشور با هزینه انتقال آن بین كشورهای مختلف برابر است در نتیجه هزینه بسیار زیاد كنونی‌ نقل و انتقال بین‌المللی پول نسبت به نقل و انتقال آن در داخل یك كشور معین، به طور قابل توجهی كاهش خواهد یافت.
وجوه پول الكترونیكی به طور بالقوه می‌تواند به وسیله هر شخصی كه به اینترنت و یك بانك اینترنتی دسترسی دارد مورد استفاده قرار گیرد.
به علاوه در حالی‌ كه پرداخت‌های كارت اعتباری به فروشگاه‌های مجاز محدود است، پول الكترونیكی پرداخت‌های شخص به شخص را نیز امكان پذیر می‌سازد.

تاریخچه پیدایش پول الكترونیكی mergence of electronic money history
پیدایش پول الكترونیكی نوعی انقلاب پولی در اقتصاد امروزی و نسل‌های برتر اقتصاد پولی محسوب می‌شود و با تكمیل فرایند اعتماد سازی اركان اقتصادی خرد و كلان به استفاده از این پول، دامنه تحولات آن بیشتر خواهد شد.
یكی از وظایف نخبگان علمی و اقتصادی كشور تبیین فرصت‌ها، مزیت‌ها و تهدیدهای پول الكترونیكی به ویژه در بازارهای مالی و واسطه‌گری است.
اساس نظریه واسطه گری مالی بر مفهوم بازار كامل كلاسیك‌ها مبتنی است طبق این نظریه، واسطه‌گری مالی برای برطرف كردن اصطكاك‌ها و نقایص نظام بازار از جمله هزینه مبادله و اطلاعات‌ نا متقارن بین سرمایه‌گذاران و وام دهندگان، به وجود آمده است.
از آنجا كه این نظریه دیدگاه انفعالی نسبت به واسطه‌گری داشته و توضیح مناسبی برای برخی واقعیت‌های صنعت مالی به خصوص رشد شتابان و فوق‌العاده نوآوری‌های دهه‌های اخیر، ارائه نمی‌كند برخی از صاحب نظران نظیر مرتون و بودی در صدد تكمیل این نظریه برآمده‌اند.
به عقیده آنها وظایف اقتصادی واسطه‌گری مالی در طی زمان نسبتا ثابت بوده و ساختار نهادی بازار مالی برای انجام این وظایف تكامل یافته‌اند.
تعامل بین واسطه‌های مالی و بازار، ضمن تقویت و بهبود عملكرد وظایف آنها، نظام مالی را به سمت هدف ایده‌آل كارایی كامل سوق می‌دهد علاوه بر این نقش واسطه‌گری مالی در مدیریت ریسك و كاهش دادن هزینه‌های مشاركت برای افراد نیز، حائز اهمیت است.
بنابراین با پیدایش پول الكترونیكی و گسترش روز افزون بانكداری الكترونیك، تغییری در نقش سنتی بانك‌ها تجهیز و تخصیص منابع در نظام مالی رخ نخواهد داد.
به عبارت دیگر در این دوره نیز واسطه‌گری مالی یك ضرورت گریز ناپذیر است و بانك‌ها همچنان به عنوان واسطه بین وام دهندگان و وام گیرندگان فعالیت خواهند كرد اما ساختار نهادی بازار مالی در جهت بهبود كاركرد كل بازار و در نتیجه ارتقای سطح كارایی تغییر خواهد كرد.
از جمله تغییرات نهادی صنعت مالی كه به واسطه رشد خیره كننده اینترنت اتفاق افتاده و به طور فزاینده در حال گسترش است، رواج بانكداری الكترونیكی و در نتیجه پیدایش بانك‌های مجازی یا اینترنتی است.
مهم‌ترین ویژگی این نوع بانك‌ها این است كه در رابطه بین بانك و مشتری، موقعیت فیزیكی بانك یا مشتری نقشی ندارد.
وابستگی نداشتن به موقعیت فیزیكی، علاوه بر اینكه زمینه رقابت بین بانك‌ها را تغییر داده و نقش فاصله مكانی از بانك را در هزینه نهایی ارائه خدمات بانكی به مشتری از بین می‌برد دو پیامد عمده دارد اول این‌كه امكان مبادله خدمات مالی در بازارهای خرد كشورهای مختلف را فراهم می‌سازد، دوم این‌كه بانك‌های مجازی می‌توانند موقعیت فیزیكی خودشان را بدون این‌كه تغییری در ارتباط خود با مشتریانشان ایجاد كنند، تغییر دهند.
بنابراین بانك‌های مجازی در مقایسه با بانك‌های سنتی انعطا‌ف‌پذیرترند و نسبت به تغییر شرایط اقتصادی یا مقررات قانونی، به سرعت واكنش نشان می‌دهند و می‌توانند از كشوری به كشور دیگر نقل مكان كنند.

 
آثار کلان اقتصادی پول الكترونیكی     Works of economic Electronic Funds
پول الكترونیكی نماینده پول در جهان واقعی است و بر حسب همان پول‌های سخت موجود انتشار یافته پول الكترونیكی دلار، پول الكترونیكی ین و دیگر پول‌ها می‌توانند با پول سخت معادل خود در هر زمان مبادله شود بنابراین پول الكترونیكی به مفهومی كه دلار، مارك یا ین جدید هستند، پول جدیدی نیست.
پول الكترونیكی، پولی است كه توسط بانك‌ها با استفاده از پول واقعی به عنوان پایه، ایجاد می‌شود و قابلیت تبدیل آن به پول واقعی، تضمین شده است.
 
بازار ارز     Financial Markets
پول الكترونیكی می‌تواند عامل بالقوه افزایش بی‌ثباتی در بازارهای ارز باشد از آنجا كه پول الكترونیكی، نماینده پول واقعی است، می‌باید یك نرخ ارز و یك بازار ارز در فضای رایانه‌ای وجود داشته باشد البته نرخ‌های ارز فضای رایانه‌ای و جهان واقعی، می‌باید برابر باشند در غیر این‌صورت معاملات اربیتراژ خرید و فروش ارز، بلافاصله نرخ‌های ارز واقعی و مجازی را برابر خواهد كرد.
با وجود این تفاوت‌هایی بین بازارهای ارز واقعی و مجازی وجود خواهد داشت:
كارمزد تسعیر پول الكترونیكی برحسب یك ارز با پول الكترونیكی برحسب ارز دیگر نسبت به كارمزد تسعیر پول واقعی، كمتر خواهد بود.
از آنجا كه در دنیای مجازی مصرف‌كنندگان می‌توانند بر روی دیسك سخت رایانه خود پول الكترونیكی چند كشور مختلف را نگهداری كنند، اگر ارزش یك ارز در بازار كاهش یابد، مصرف‌كنندگان به احتمال زیاد به تسعیر شكل پول الكترونیكی آن ارز با شكل پول الكترونیكی ارز دیگری كه با ارزش‌تر و با ثبات‌تر باشد، تمایل خواهند داشت از این‌ رو انگیزه سفته‌بازی در بازار الكترونیكی ارز بیشتر از جهان واقعی خواهد بود.
این موضوع از آن جهت كه می‌تواند عامل بی‌ثباتی نرخ‌های ارز شود، حائز اهمیت است در واقع فعالیت‌های سفته‌بازی می‌تواند كاهش ارز اولیه هر ارز معینی را شتاب بخشد و نوسانات معمول در بازار ارز را افزایش دهد و آثار حبابی نوسان كاذب می‌تواند اتفاق بیافتد.

البته اگر انتظارات شركت‌كنندگان در بازار از یكدیگر مستقل باشد، افزایش تعداد شركت‌كنندگان ممكن است به تثبیت بازار كمك كند، اما اگر انتظارات شركت‌كنندگان در بازار به یكدیگر وابسته باشد، احتمال وقوع آثار حباب گونه در بازار افزایش خواهد یافت.
بنابراین از آنجا كه نرخ ارز پول الكترونیكی با جهان واقعی پیوند خورده است، شركت گسترده افراد در فعالیت‌های سفته‌بازی ممكن است، بی‌ثباتی نرخ ارز را در پی داشته باشد.

 
بازارهای مالی‌ Financial markets
پول الكترونیكی نماینده پول واقعی است كه توسط موسسات بانكی و غیره در ازای دریافت اسكناس و مسكوك انتشار یافته و تبدیل آن به اسكناس و مسكوك بنا به درخواست مشتریان تضمین شده است با وجود این، امكان دارد كه ناشران پول الكترونیكی نتوانند به خوبی از عهده تعهد قابلیت تبدیل‌پذیری آن به اسكناس و مسكوك، برآیند.
بدیهی است اگر بانكی به اندازه پول واقعی دریافتی از مشتریان خود اقدام به انتشار پول الكترونیكی كند و از محل منابع حاصل از تبدیل پول واقعی به پول الكترونیكی وام ندهد می‌تواند همه تقاضای مشتریان خود برای اسكناس و مسكوك را پاسخ دهد.
در این حالت ورشكستگی بانك‌ها غیر متحمل خواهد بود اما از آنجا كه همانند شیوه‌های مرسوم بانكداری، بانك‌ها فراتر از سپرده‌های پول نقد خودشان به اعطای وام به صورت پول الكترونیكی، خواهند پرداخت، اگر مشتریان بانك همگی به طور همزمان برای تبدیل موجودی پول الكترونیكی خود مراجعه كنند، بانك توانایی پاسخگویی به مشتریان را نداشته و در نتیجه ورشكسته خواهد شد كه این امر می‌تواند به بروز بحران در بازارهای مالی منجر شود.


ویژگی‌های پول الکترونیکی Features electronic money
    * ارزش بر روی قطعه و یا وسیلهٔ الکترونیکی و به صورت الکترونیکی ذخیره می‌شود. محصولات گوناگون از لحاظ اجرای تکنیکی متفاوت هستند. در پول الکترونیکی مبتنی بر کارت، یک قطعهٔ سخت افزاری کامپیوتری که مخصوص بدان و قابل حمل بوده و نوعاً یک ریزپردازنده‌است، در یک کارت پلاستیکی جای داده شده در حالیکه در پول الکترونیکی مبتنی بر نرم افزار، از یک نرم افزار تخصصی و مخصوص که بر روی کامپیوتر شخصی نصب شده، استفاده می‌شود.
    * ارزش موجود در پول الکترونیکی به چند طریق و به صورت الکترونیکی منتقل می‌شود. برخی از انواع پول الکترونیکی امکان انتقال موازنه‌های الکترونیکی را مستقیماً از یک مصرف کننده به دیگری و بدون دخالت شخص ثالث (همانند صادر کنندهٔ پول الکترونیکی) فراهم می‌آورند و آنچه که بیشتر متداول و مرسوم است آن است که تنها پرداخت‌های مجاز و ممکن، پرداخت از مصرف کننده به تاجر و همچنین امکان باز خرید ارزش پول الکترونیکی برای تجار است.
    * قابلیت انتقال، محدود به معاملاتی است که سابقهٔ آن‌ها ثبت و ضبط شده باشد. در اکثر روش‌ها و رویه‌های محصول، برخی از جزییات معاملات بین تاجر و مصرف کننده در یک پایگاه دادهٔ مرکزی ثبت و ضبط می‌شود که قابل نمایش دادن و ارایه هستند. در مواردی که معاملات به طور مستقیم بین مصرف کنندگان امکان‌پذیر باشد، این اطلاعات بر روی دستگاه شخصی مصرف کننده ضبط می‌شود و تنها هنگامی می‌تواند از طریق دستگاه مرکزی نمایش داده شده و ارایه شود که مصرف کننده از طریق اپراتور (عامل طرح) پول الکترونیکی قرارداد بسته باشد.
    * تعداد شرکا و طرفینی که به نحو کار کردی و مؤثر در معاملات پول الکترونیکی دخیل و درگیر هستند، بسیار بیشتر از معاملات قراردادی است. عموماً در معاملهٔ پول الکترونیکی، چهار دسته از افراد دخیل هستند: صادر کنندهٔ ارزش پول الکترونیکی، اپراتور شبکه، فروشندهٔ سخت افزارها و نرم افزارهای خاص و ویژه، نقل و انتقال دهنده و تسویه کنندهٔ معاملات پول الکترونیکی. صادر کنندهٔ پول الکترونیکی مهمترین شخص در این میان است در حالی‌که اپراتور شبکه و فروشنده، ارایه کنندگان خدمات فنی هستند و نهادهای انتقال دهنده و تسویه کنندهٔ پول الکترونیکی، بانک‌ها و یا شرکت‌هایی با ماهیت بانک هستند که خدماتی را ارایه می‌دهند که مشابه با خدماتی است که برای دیگر ابزارهای پرداخت بدون پول نقد نیز ارایه می‌شود.
    * موانع فنی و اشتباهات انسانی می‌تواند اجرای معاملات را مشکل و یا غیر ممکن سازد درحالی‌که در معاملات مبتنی بر کاغذ چنین مشکلی با این حجم وجود ندارد.

پول الکترونیکی
در سال های اخیر، مصرف کنندگان تمایل چشمگیری برای انجام مبادلات الکترونیکی از خود نشان داده‌اند. کاهش هزینه و افزایش سرعت دسترسی به اینترنت و مزایای اقتصادی و اجتماعی تجارت الکترونیکی از دلایل اصلی توجه مردم به اینگونه مبادلات است. تجارت الکترونیک واژه‌ای است که برای تجارت از طریق سیستم های اطلاعاتی- ارتباطی بکار می‌رود. در این گزارش مقدمه‌ای در مورد تجارت الکترونیکی آورده شده‌است که هدف از آن، آشنایی با ابعاد و زیرساخت‌های تجارت الکترونیکی و تبیین نقش و جایگاه انتقال الکترونیکی وجوه و بانکداری الکترونیکی در آن می‌باشد. سپس توضیحاتی در رابطه با بانکداری الکترونیکی، پرداخت الکترونیکی، مزایا و معایب آنها ذکر شده‌است. در ادامه پول الکترونیکی که یکی از مهمترین زیر سیستم های پرداخت الکترونیکی است معرفی می‌گردد و مزایا و معایب آن بررسی می‌شود. در واقع پول الکترونیکی یک مکانیسم پرداخت ارزش ذخیره شده یا پیش پرداخت شده‌است که در آن مقداری از وجوه یا ارزش که برای مصرف کننده قابل استفاده‌است، در یک وسیله و قطعهٔ الکترونیکی ذخیره شده و در تصرف مشتری است.


بانکداری الکترونیکی
بانکداری الکترونیک را می‌توان استفاده از تکنولوژی پیشرفته شبکه‌ها و مخابرات، جهت انتقال منبع (پول) در سیستم بانکداری معرفی کرد. در تعریفی دیگر، بانکداری الکترونیکی عبارت از ارائه کلیه خدمات بانکی به صورت الکترونیک و از طریق واسطه‌های ایمن و بدون نیاز به حضور فیزیکی مشتری است. در کشور های پیشرفته دنیا مذاکرات بین خریدار و فروشنده، سفارش خرید، تهیه بیمه نامه، انتقال پول، حمل و نقل کالا و ترخیص از گمرکات به صورت الکترونیکی پشتیبانی می‌شود و روش های نقل و انتقال پول به صورت الکترونیکی و حمل و نقل کالا بر اساس در خواست های الکترونیکی است که در این راستا بانکداری الکترونیکی از ارکان اصلی و لازمه تحقق این امر می‌باشد.

پرداخت الکترونیکی
زمان شروع پرداخت الکترونیکی را می‌توان سال ۱۹۱۸ دانست، یعنی هنگامی که بانک‌های فدرال رزرو آمریکا به انتقال وجوه از طریق تلگراف می‌پرداختند. پرداخت الکترونیکی اشکال گوناگونی دارد که می‌توان آن را به دو دستهٔ اصلی تقسیم کرد:

   1. سیستم های پرداخت برای معاملات عمده فروشی
   2. سیستم های پرداخت برای معاملات خرده فروشی

در چنین مکانیسم‌هایی پرداخت به صورت برخط نیز وجود دارد و از طریق بررسی و کنترل زاویای مختلف سیستم، اعمال می‌شود. تعدادی از ابداعات در محدودهٔ پرداخت‌های الکترونیکی جزیی (خرده فروشی) به عنوان پول الکترونیکی شناخته شده‌اند. این ابداعات که در حال حاضر نیز در مرحلهٔ اول توسعه و پیشرفت قرار دارند، بالقوه دارای این قدرت هستند که قواعد حاکم بر پول نقد را در مورد پرداخت‌های خرده فروشی به چالش کشیده و در عین حال می‌توانند معاملات خرده فروشی را هم برای مصرف کننده و هم برای تجار، ساده تر و ارزانتر گردانند. در این زمینه ادعا شده‌است که پول الکترونیکی مفهومی جدید از کیف پول را ارایه نموده، سیستم پرداخت تجاری را برای اینترنت به وجود آورده و راه دولت‌ها را برای پرداخت به صورت الکترونیکی، تغییر داده و انقلابی را در گردش ارزش (پول) از طریق خطوط تلفن و امواج (الکترونیکی) پدید آورده‌است.
ویژگی های سیستم های پرداخت الکترونیکی

    * امنیت: ایمن ساختن اطلاعات به معنای جلوگیری از تحریف و دستیابی به اطلاعات توسط افراد غیر مجاز
    * تقسیم پذیری: بیشتر فروشندگان تنها کارتهای اعتباری را برای دامنه‌ای حداقل و حداکثر قبول می‌کنند بنابراین هرچه دامنه قبول پرداختها را زیادتر کند امکان پذیرش بیشتری دارد
    * قابلیت بررسی: سیستم باید تمام عملیات مالی را ثبت کند تا در صورت لزوم بتوان اشکالات و خطاهای احتمالی را ردیابی کرد
    * قابلیت اطمینان: سیستم باید بقدر کافی مستحکم باشد تا کاربران در صورت قطع برق پولها را از دست ندهند.
    * گمنامی: این مطلب با حریم خصوصی ارتباط دارد یعنی برخی خریداران تمایل دارند هویت و مشخصات خرید هایشان گمنام باقی بماند

عدم تکذیب : یک سیستم پرداخت اینترنتی باید گروههای درگیر را مطمئن و متعهد سازد که گروهی نتواند معاملات را انکار کرده و یا بطور غیر قانونی از زیر آن شانه خالی کند.







منابع
الف :
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
ب:
نویسنده: حجت قاسمی زاده (روزنامه دنیای اقتصاد)
برگرفته از donya-e-eqtesad
 

ارسال به