همه چیز در مورد موسس شرکت اپل، استیو پاول جابز Steven Paul Jobs قسمت اول
استیو پاول جابز (به انگلیسی: Steven Paul Jobs) (زاده ۲۴ فوریه ۱۹۵۵- درگذشت ۵ اکتبر ۲۰۱۱)[۴][۵][۶] کارآفرین، مخترع، بنیانگذار و مدیر ارشد اجرایی شرکت رایانهای شرکت اپل و یکی از چهرههای پیشرو در صنعت رایانه بود.
رزومه و بیوگرافی مختصر استیو جابز
زادروز ۲۴ فوریهٔ ۱۹۵۵سانفرانسیسکو، کالیفرنیا، آمریکا
درگذشت: ۵ اکتبر۲۰۱۱ (۵۶ سال) پالو آلتو، آمریکا[۱]
محل زندگی:سان فرانسیسکو، کالیفرنیا، ایالات متحده آمریکا
ملیت ایالات متحده آمریکا - آمریکایی
نامهای دیگر :ستیو پاول جابز
پیشه رئیس و مدیر ارشد اجرایی شرکت اپل و هیات مدیره شرکت والت دیزنی
سالهای فعالیت ۱۹۷۴-۲۰۱۱
دستمزد:۱ دلار آمریکا[۲]
مذهب بودایی[۳]
همسر لورین پاول
فرزندان ۴
گفتاورد امضاء Firma de Steve Jobs.svg
وبگاه : http://www.apple.com
استیو پاول جابز (به انگلیسی: Steven Paul Jobs) (زاده ۲۴ فوریه ۱۹۵۵- درگذشت ۵ اکتبر ۲۰۱۱)[۴][۵][۶] کارآفرین، مخترع، بنیانگذار و مدیر ارشد اجرایی شرکت رایانهای شرکت اپل و یکی از چهرههای پیشرو در صنعت رایانه بود.
جابز به همراه استیو وزنیاک با تاسیس شرکت اپل در سال ۱۹۷۶ و ارائهٔ رایانهٔ اپل II، به مورد پسند عام قرار گرفتن مفهوم رایانهٔ خانگی کمک بسیار کردهاست. بعدها، او یکی از اولین افرادی بود که به ارزش تجاری بالقوهٔ واسط گرافیکی کاربر و موشوارهای که در مرکز تحقیقات شرکت زیراکس در پالوآلتو ساخته شده بود، آگاه گشت و بر افزوده شدن این فناوریهای نوین به رایانهٔ اپل مکینتاش نظارت کرد. در سال ۱۹۸۵ از شرکت کناره گیری کرد و شرکت نکست را تاسیس کرد. همچنین او نائبرئیس و مدیر عامل استودیوی پویانمایی پیکسار و به عنوان عضو هیئت مدیره والت دیزنی نیز بودهاست .شرکت پیکسار یکی از شرکتهای پیشرو در زمینهٔ تولید محصولات سینماییای است که از پویانمایی رایانهای استفاده میکنند.پس از ادغام پیکسار و والت دیزنی استیو تهیه کنندگی داستان اسباببازی (۱۹۹۵) را بر عهده میگیرد. در ۲۴ ژانویه ۲۰۰۶، شرکت والت دیزنی تمامی سهام شرکت پیکسار را به مبلغ ۷٫۴ میلیارد دلار (به شکل سهام در دیزنی) خریداری نمود.
پس از کسب موفقیت در بازار نرم افزار در سال ۱۹۹۶ شرکت اپل را خریداری کرد.و از سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۱۱ به عنوان مدیرعامل در این شرکت مشغول بود. جابز به نجاتدهندهٔ اصلی این شرکت معروف شدهاست. خصوصاً پس از به نتیجه رسیدن آیپاد، ایدهای که وی اصرار و علاقهای شخصی به آن داشتهاست.در۲۴ اوت، ۲۰۱۱، جابز، استعفای خود را به عنوان مدیر عامل اپل اعلام کرد.در نامه استعفای خود به شدت تاکیید میکند که اپل طرحهای اجرایی خود را دنبال میکند و از تیم کوک به عنوان جانشین خود نام برد.در ۵ اکتبر ، ۲۰۱۱، اپل خبر فوت استیوجابز رااعلام کرد. [۱۹] [۲۰] [۲۱] او در سن ۵۶ سالگی در اثر سرطان لوزالمعده در گذشت. [۲۲]
استیو جابز
او که یک عرب آمریکایی بودفرزند «جوآنی سیمپسون» و پدری سوری و مسلمان[۲۸] به نام «عبدالفتاح ("جان") جَندَلی»، استاد دانشگاه در زمینهٔ علوم سیاسی، است.ابوالفتاح در سال ۱۹۵۵ به سان فرانسیسکو رفت و رابطهاش با یک دانشجو به نام «جوآن کارول شیبل»، منجر به تولد استیو شد..[نیازمند منبع] او در شهر گرینبِی در ایالت ویسکانسین ایالات متحده بدنیا آمد. در آن برهه زمانی بزرگ کردن یک فرزند نامشروع توسط مادرش، چیز معمولی نبود، پس مادرش تصمیم گرفت زوجی پیدا کند تا استیو را به عنوان فرزندخوانده قبول کنند. ابتدا یک وکیل و همسرش خواستند او را به فرزندی بپذیرند، ولی این زوج منصرف شدند و تصمیم گرفتند یک نوزاد دختر را فرزندخوانده خود کنند. نیمههای شب، مادر استیو تماسی با «پل و کلارا جابز» گرفت و به آنها گفت: «ما یک فرزند ناخواسته داریم، آیا او را میخواهید؟» این زوج بیدرنگ قبول کردند. در حالی که مادر استیو تصور میکرد، زوج پذیرنده نوزاد از دانشگاه فارغالتحصیل شدهاند، بعدها دریافت که کلارا از کالج فارغالتحصیل نشده و پل -فرزند یک کشاورز- دبیرستان را تمام نکردهاست. پل جابز مکانیک یک شرکت تولید لیزر بود و کلارا جابز یک حسابدار بود. مادر استیو بعد از فهمیدن این مطلب، تا چند ماه حاضر نشد اوراق قانونی فرزندخواندگی را امضا کند، ولی با این تعهد که خانواده جابز او را به کالج خواهند فرستاد، سرانجام قبول کرد که فرزندخواندگی را به آنها بسپارد. نام «استیو پل» را در واقع نامادری و ناپدری برای این نوزاد آن هنگام نگونبخت انتخاب کردند. استیو، یک خواهر از پدر و مادر واقعیاش دارد به نام «مونا سیمسپون» او یک نویسندهاست و با ریچارد اپل Richard James Appel که یکی از نویسندگان سریال محبوب سیمپسونها است، ازدواج کردهاست و دو فرزند دارد. استیو و مونا در کودکی با هم ملاقات نکرده بودند، اما حالا رابطه بسیار نزدیکی با هم دارند. ازدواج پدر و مادر تنی جابز چند سال بعد با طلاق پایان گرفت و جابزها هر دو مدتها است، فوت شدهاند .تا به امروز هر وقت صحبتی از پدر و مادر استیو به میان میآید، او سخنی از پدر و مادری واقعی خود نمیکند. تا آخر عمر، جابز از اینکه پاول و کلارا جابز را والدین ناتنیاش بخوانند، بیزار بود و ترجیح میداد که ایشان تنها بهعنوان «والدین» او خوانده شوند.
دوران ابتدایی برای استیو خستهکننده بود. معلم کلاس چهارم در موفقیتهای بعدی او نقش زیادی داشت، وی بود که او را با تواناییهایش آشنا کرد، جابز از او هنوز به عنوان یک قدیس یاد میکند. استعداد جابز باعث شد که کلاس پنجم را به صورت جهشی طی کند و دوره ابتدایی را یک سال زودتر به اتمام برساند. یکی از علایق جابز در دوره نوجوانی شرکت در سخنرانیهای شرکت hp بود، در همین جلسات بود که با جوان ۱۸ سالهای آشنا شد، این شخص کسی نبود جز «استیو وزنیاک»، کسی که بعدها بهترین دوست و شریک و همکارش شد. در سال ۱۹۷۲، جابز از دبیرستان «هومستید» در شهر کوپِرتینو در کالیفرنیا فارغالتحصیل شد و در کالج رید در شهر پورتلند ایالت اورِگُن ثبت نام کرد اما بعد از یک نیمسال تحصیلی انصراف داد.سپس همراه دوستش «استیو وزنیاک»، به عنوان کارمندان تابستانی، در شرکت Hewlett-Packard استخدام شد.
در زمستان ۱۹۷۴، او به کالیفرنیا بازگشت و به همراه استیو وزنیاک، حضور در جلسات «انجمن رایانهٔ هومبِرو» را آغاز کرد. جابز شغلی به عنوان یک تکنیسین در شرکت آتاری، سازندهٔ رایانه و دستگاه بازی رایانهای که آن روزها محبوب بود، یافت. در طی این دوران، این مسئله برای بعضی افراد علاقمند آشکار شده بود که با ایجاد تغییر اندکی در صدای نوعی سوتسوتک که به عنوان اسباببازی در جعبههای کورنفلکس موجود بود، شخص میتوانست فرکانسی ۲۶۰۰ هرتزی را ایجاد کند. این فرکانس صوتی خاص نوعی پیام صوتی استفادهشده جهت مسائل نظارت بر شبکهٔ تلفن شرکت اِی تی اَند تی (AT&T) بود که با تقلید آن بهوسیلهٔ دمیدن سوت در گوشی تلفن، امکان انجام دادن مکالمات راه دور به شکل رایگان ممکن میشد. در سال ۱۹۷۴ جابز و وزنیاک برای مدت کوتاهی وارد کسب و کار تولید و فروش «جعبهٔ آبی» مبتنی بر این ایده شدند. با استفاده از این جعبه مکالمات راهدور رایگان ممکن میشد.
پس از سفر معنوی استیو به هند، وی با سری تراشیده و با جامهٔ سنتی هندی بر تن، به آمریکا بازگشت. او سرِ کار پیشیناش در آتاری بازگشت اما برای پیشگیری از ایجاد مزاحمت از سوی او برای دیگر کارمندان، تنها پس از ساعت کاری که طراحان دیگر رفته بودند، میتوانست سر کارش بیاید. وظیفهٔ او ساختن یک صفحهٔ مدار الکترونیکی برای یک بازی شرکت آتاری - به نام Breakout - بود.
استیو جابز
بر طبق گفتهٔ نولان بوشنل - بنیانگذار آتاری - جایزهای ۱۰۰ دلاری به ازای هر تراشهای که در فرآیند طراحی از دستگاه اصلی حذف میشد، داده میشد. استیو که علاقه و دانش اندکی در طراحی صفحه مدارهای الکترونیکی داشت، با استیو وزنیاک قول و قراری گذاشت که اگر «واز» (Woz - مخفف Wozniak) بتواند صفحهٔ مداری با حداقل تعداد تراشهها طراحی کند، جایزهای که از آتاری دریافت میکنند را بین خودشان تقسیم نمایند. این پروژه انجام شد و با وجود حیرت فراوان مسوولین آتاری، وزنیاک توانست که تعداد تراشههای استفاده شده در دستگاه نهایی را ۵۰ عدد کاهش دهد. متاسفانه، وزنیاک طراحی را به حدی فشرده انجام داده بود که تولید دستگاه نهایی بر روی خط مونتاژهای آن دوران ممکن نبود. با وجود این، جابز به وزنیاک گفت که آتاری تنها ۵۰۰ دلار از جایزه را پرداخت کردهاست (در صورتی که تمامی ۵۰۰۰ دلار جایزه پرداخت شده بود) و پیشنهاد کرد که وزنیاک نیمی از آن را برای کاری که انجام داده بود بردارد. سالها بعد، زمانی که استیو وزنیاک مبلغ واقعی جایزه را فهمید، نتوانست بر احساسات خود غلبه کند و گریست. او گفت که میخواستهاست که لطفی در حق یک دوست خوب بکند و اگر جابز از او خواسته بود که آن کار را مجانی هم انجام دهد، فقط بدلیل جالب بودن همکاری با آتاری و بخاطر خود بازی Breakout، حتماً انجامش میداد. اما در حالتی که پیش آمده بود، احساس میکرد که به او خیانت شدهاست. استیو جابز بقیهٔ آن مبلغ را برای آغاز شرکت اپل سرمایهگذاری کرد و آن دو در این شرکت سهیم شدند، اما دوستی آنها هیچگاه به شکل گذشته باز نگشت. البته خود وزنیاک در پاسخ به پرسشی در این باره گفتهاست که این مساله آنقدر قدیمی است که میتوان آن را فراموششده دانست و او نیز مایل است آن را فراموش کند. بعلاوه او گفتهاست که این مساله ممکن است اشتباهی از سوی آتاری بوده باشد که بعدها آن مبلغ را ۵۰۰۰ دلار اعلام کردهاند. [۱]
در سال ۱۹۷۶، وقتی جابز ۲۱ ساله و وزنیاک ۲۶ ساله بودند، شرکت رایانهای اپل را در پارکینگ خانوادهٔ جابز، بنیان گذاشتند. اولین رایانهٔ شخصیای که جابز و وزنیاک به بازار معرفی کردند اپل I نام داشت. قیمت این رایانه ۶۶۶ دلار و ۶۶ سنت بود.
در سال ۱۹۷۷، جابز و وزنیاک رایانهٔٔ اپل II را معرفی کردند که این رایانه به موفقیتی عظیم در بازار رایانههای خانگی تبدیل شد و شرکت اپل را به یکی از بازیگران صنعت در حال تولد رایانههای شخصی تبدیل کرد. در دسامبر ۱۹۸۰، شرکت رایانهای اپل به شرکت سهامی عام تبدیل شد و با شاخص ابتدایی عرضهٌ عمومی (IPO) بالایی که کسب نمود، قدرت و نفوذ جابز بیش از پیش افزوده گشت. در همان سال، شرکت اپل، رایانهٔ اپل III را معرفی کرد که این رایانه با موفقیت کمتری در بازار مواجه شد.
همزمان با رشد اپل، این شرکت جستجویی را برای یافتن مدیران مستعد که بتوانند آن را در مدیریت توسعه و گسترش کمک کنند، آغاز کرد. در سال ۱۹۸۳، جابز با به چالشطلبیدن جان سِکولِی که یکی از مدیران پپسی کولا بود، او را تطمیع کرد که بهعنوان مدیر عامل اپل کار کند. جابز به او گفته بود: «میخواهی که باقی زندگیات را صرف فروختن آب-شکر بگذرانی، یا میخواهی شانس این را داشته باشی که دنیا را عوض کنی؟». در همان سال شرکت اپل، رایانهٔ اپل لیزا را معرفی کرد که با وجود پیشرفته بودن از نظر فناوری از بابت تجاری ناموفق از آب درآمد.
سال ۱۹۸۴ سال معرفی رایانهٔ مکینتاش بود. این رایانه اولین رایانهای بود که واسط گرافیکی کاربر داشت و از نظر تجاری به موفقیت دست یافت. تولید و توسعهٔ مک توسط جِف راسکین آغاز شده بود و گروه تولید و توسعه این رایانه در اپل تحت تأثیر فناوریای بودند که توسط آزمایشگاههای زیراکس در پالوآلتو تولید شده بود ولی هنوز به شکل تجاری ارائه نشده بود. موفقیت رایانهٔ مکینتاش شرکت اپل را متقاعد کرد که تولید رایانهٔ اپل II را به نفع خط تولید جدید مکینتاش متوقف کند که این مساله تا به امروز ادامه یافتهاست.
حرفه بنیانگذاری شرکت کامپیوتری اپل
در حالیکه جابز یکی از شخصیتهای پبشبرنده و رهبران معنوی اپل بود، منتقدین این مسئله را نیز مطرح کردهاند که او مدیری دمدمی مزاج و شلوغ بودهاست. در سال ۱۹۸۵، پس از یک کشمکش بر سر قدرت در درون این شرکت، هیئت مدیره جابز را از مسئولیتهایش خلع کرد و او نیز از این شرکت استعفا داد. با این تفاسیر باید توجه داشت که جابز بدلیل سهامدار بودن در شرکت رئیس هیئت مدیره شرکت باقی ماند.
شرکت نکست
پس از ترک اپل، جابز در سال ۱۹۸۵ با سرمایهٔ ۷ میلیون دلار شرکت رایانهای دیگری را با نام نِکْسْت (به انگلیسی: Next Computer) بنیان گذاشت. «ایستگاه کاری نکست» (یکی از اولین محصولات این شرکت) نیز مانند رایانهٔ لیزا از نظر فناوری پیشرفته بود اما به دلیل هزینههای بالای فناوری، هیچوقت قادر به ورود به جریان اصلی بازار نشد. برای کسانی که میتوانستند هزینههای بالا را بپردازند خدمات این شرکت مطلوب بود و معمولاً پس از ارائه شدن به بازار باعث پیروی دیگر شرکتها در آن زمینهٔ خاص نیز میگشت. بهعنوان مثال یکی از مهمترین موفقیتهای این شرکت سامانهٔ تولید و توسعهٔ نرمافزار مبتنی بر روشهای شیگرا بودهاست.[۳۱] جابز معمولاً برای بازاریابی محصولات نکست به حوزههای دانشگاهی و علمی روی میآورد چرا که فناوریهای جدید موجود در این محصولات بدیع و آزمایشی بوده و هنوز به شکل نهایی و بالغ نرسیده بودند. از این دسته محصولات میتوان به هستهٔ ماک (Mach Kernel)، تراشهٔ پردازش سیگنال دیجیتال (DSP) و پورت اینترنت توکار (Built-in) اشاره کرد.
رایانهٔ نکستکیوب (NeXTCube) پیادهسازی ایدهٔ فلسفی جابز در بارهٔ یک رایانهٔ «بین شخصی» (Interpersonal) بود که به نظر او بهعنوان قدم بعدی پس از رایانههای «شخصی» مطرح میشد.[۳۳]
جابز شرکت نکست را با وسواسِ کمال و عالی بودن به هر بهای ممکن اداره میکرد. این توجه فراوان به جزئیات در نهایت باعث نابودی بخش سختافزار این شرکت شد، اما از سوی دیگر، به دنیا نشان داد که جابز میتواند یک رایانهٔ مکینتاش را طراحی کند که از نمونهٔ اصلیاش (که توسط اپل طراحی و ساخته شده بود) بهتر باشد. [۳۴] جعبهٔ رایانهٔ نکست کیوب از فلز منیزیم بود که با لیزر برش داده میشد، در دید عموم نمونهای از تلاش برای رسیدن به کمال به هر بهایی ذکر میشود. [۳۴]
همانطور که جابز در اپل به آیبیام حمله میکرد، در زمان مدیریت شرکت نکست هم آغاز به سرزنش شرکت سان مایکروسیستمز به عنوان رقیبی بزرگ، نمود. بعدهها، پس از تعطیل شدن بخش سختافزار شرکت نکست، جابز با همکاری سان مایکروسیستمز، محصولی مشترک با نام اٌپن اِستپ را ارائه کردند.
با مدیریت وی بر این شرکت دو رویداد عظیم را برای جهان رایانه رخ داد:
وب جهانگستر. تیم برنرز لی در سازمان اروپایی پژوهشهای هستهای (CERN)، سامانهٔ اصلی وب جهان پهنا را بر روی یک ایستگاه کاری رایانهٔ نکست ایجاد کرد. تاکید جابز بر این نکته که افراد عادی هم باید بتوانند برنامههای کاربردی «پر اهمیت» (Mission-Critical) بنویسند، بنیان برنامهای کاربردی به نام «سازندهٔ رابط کاربر» (Interface Builder) گشت که برنرزلی با استفاده از آن توانست برنامهای با نام «WorldWideWeb ۱٫۰» را بنویسد. [۳۶]
بازگشت شرکت رایانهای اپل. اتکای اپل به نرمافزارهای کهنه و سوءمدیریت درونی در شرکت بخصوص در مورد ناتوانی آن برای انتشار نسخهای بهروزرسان عمده برای سیستمعامل رایانههایش، در اوایل و میانهٔ دههٔ ۱۹۹۰ میلادی این شرکت را به ورشکستگی نزدیک نمود. [۳۷]
ایدههای مترقی جابز در مورد تکیه کردن به بنیانهای یونیکس در دههٔ ۱۹۸۰ میلادی جاهطلبی بزرگی بیش نبود و حتی نوعی بازگشت به عقب محسوب میشد. اما این انتخاب در نهایت شالودهٔ محکم و بسطپذیری برای یک سیستمعامل گشت. بعدهها، اپل از این روش استفاده کرد و تحت رهبری جابز تولدی دوباره را تجربه نمود.
فناوریهای تولیدی شرکت نکست نیز به پیشرفت بسیاری از فناوریهای دیگر مانند برنامهنویسی شیگرا، نمایش پُستاسکریپت و دستگاههای نورمغناطیسی کمک نمود. [۳۱] در ۲۰ دسامبر ۱۹۹۶ اپل نکست را به مبلغ ۴۲۹ میلیون دلار خرید و ۱٫۵ میلیون سهم به سهام اپل اضافه شد. [۳۹]
پیکسار و دیزنی
در سال ۱۹۸۶ جابز و اِدوین کَتمول با همراهی هم استودیوی پویانمایی پیکسار را بنیان نهادند. [۴۰] این شرکت که در زمینهٔ پویانمایی رایانهای فعالیت میکند در کالیفورنیا قرار دارد. [۴۱] این شرکت حول بخش گرافیک رایانهای لوکاس فیلم شکل گرفت. این بخش را جابز به یک سوم قیمت مشخص شده به مبلغ ۱۰ میلیون دلار از جرج لوکاس خریده بود.[۴۰] پیکسار یک دهه بعد با ساخت فیلمهای پیشرویی مانند «داستان اسباببازی» معروف و موفق گردید که جابز تهیهکننده اجرایی این فیلم بود.[۴۲] از آن زمان به بعد این شرکت فیلمهای پویانماهای دیگری مانند «زندگی یک حشره» (۱۹۹۸)، «داستان اسباب بازی ۲» (۱۹۹۹)، «شرکت هیولاها» (۲۰۰۱)، «در جستجوی نمو» (۲۰۰۳) و «شگفتانگیزان» (۲۰۰۴) را ساختهاست که همهٔ آنها برندهٔ جوایزی بودهاند. سهام جابز در این شرکت در هنگام مرگ در حدود یک میلیارد دلار ارزش داشت. فیلم بعدی ساخته شده در این شرکت ماشینها نام داشت که در سال ۲۰۰۶ نمایش داده شد.
در جستجوی نمو و شگفتانگیزان هر یک جایزهٔ بهترین فیلم پویانمایی از آکادمی اُسکار را دریافت کردهاند.[۴۳]
در ۲۴ ژانویه ۲۰۰۶، شرکت والت دیزنی - پخشکنندهٔ تمام فیلمهای پویانمایی ساخته شده توسط پیکسار، معاملهای را که برای خریدن پیکسار در جریان بود، آشکار کرد. خبر این معامله که هنوز در جریان است، پس از تایید هیئت مدیرهٔ شرکت دیزنی اعلام شد. بر طبق مفاد این معامله، دیزنی به قیمت ۷٫۴ میلیارد دلار از سهام دیزنی را تشکیل خواهد داد. < (انگلیسی). CNN (در تاریخ ۲۵ ژانویه ۲۰۰۶). بازدید در تاریخ ۱۱ اکتبر ۲۰۱۱.</ref> جابز، بهعنوان عمدهترین سهامدار پیکسار، پس از این معامله، بزرگترین سهامدار دیزنی خواهد شد که در حدود ۶ درصد از کل سهام این شرکت متعلق به او خواهد بود. همچنین جابز در هیئت مدیرهٔ دیزنی عضویت خواهد یافت.
سهام جابز در دیزنی از سهام مدیر ارشد عملیاتی پیشین این شرکت - آیزنر - که هنوز ۱٫۷ درصد از سهام دیزنی را در دست دارد، بیشتر خواهد بود. مدیرعامل دیزنی - روی ای. دیزنی - (دارای حدود ۱ درصد سهام شرکت)، آیزنر را بدلیل برخی مسائل از این شرکت اخراج نمود و بهنظر میرسد معاملهٔ خرید پیکسار به این مسئله سرعت بخشیدهاست. [۴۵]
بازگشت به اپل
در سال ۱۹۹۷ (میلادی)، اپل شرکت نکست را به قیمت ۴۰۲ میلیون دلار خرید و جابز به شرکتی که خود تأسیس کرده بود بازگشت. در سال ۱۹۹۷ با از بین رفتن اطمینان هیئت مدیره به جیل آملیو مدیر ارشد عملیاتی اپل در آن زمان، جابز مدتی بهعنوان مدیر موقت برگزیده شد. به هنگام بازگشت به اپل و بدست گرفتن مجدد رهبری این شرکت جابز از عنوان «iCEO» که در آن CEO در زبان انگلیسی مخفف «مدیر ارشد عملیاتی» است، را استفاده کرد. در ماه مارس سال ۱۹۹۷ جابز بطور ناگهانی تعدادی از پروژهها مانند اپل نیوتن، سایبر داگ و اُپن داک را لغو کرد. در ماههای بعدی، بسیار از کارمندان دچار این ترس شدند که در صورت برخورد کردن به جابز در آسانسور شرکت «ممکن است وقتی در آسانسور باز میشود بیکار شوند. واقعیت این بود که تعداد افرادی که عذرشان توسط استیو از شرکت خواسته میشد اندک بود، ولی چند نفر قربانی کافیست تا ترس به دل کل اهالی شرکت بیافتد.» ([۲] را ببینید)
با خریدن شرکت نکست توسط اپل، اکثریت فناوریهای آن نیز به محصولات اپل راه یافت و از میان آنها «نکست استپ» از همه قابل توجهتر است که در طول زمان رشد یافته و به مک اواس ده تبدیل شدهاست. اپل تحت رهبری جابز با معرفی رایانهٔ آی مَک فروشاش را به شکل قابل توجهی افزایش داد. از آن زمان، طراحی جذاب و نوآورانه اپل، محصولات این شرکت را محبوب ساختهاست.
در سالهای اخیر، این شرکت با گسترش در حیطههای مختلف مواجه بودهاست. با معرفی دستگاه قابل حمل پخش موسیقی آیپاد، رایانهٔ لوحی آی پد، نرمافزار موسیقی دیجیتال آیتیونز و فروشگاه موسیقی آیتیونز، شرکت اپل تاخت و تازی در زمینهٔ دستگاههای شخصی الکترونیکی و موسیقی بر خط به راه انداختهاست. همراه با قدرت بخشیدن به نوآوری، جابز به کارمندانش گوشزد میکند که «هنرمند واقعی بستهبندی و ارسال میکند» ("Real artists ship") که منظور او از این حرف این است که تحویل محصول کارا در زمان مشخص شده همانقدر مهم است که نوآوری و طراحی محشر اهمیت دارند.
جابز سالها با حقوق یک دلار در سال برای اپل کار میکرد و این باعث شد نام او بهعنوان «کم حقوقترین مدیر ارشد عملیاتی» در کتاب رکوردهای جهانی گینس ثبت شود. در سخنرانی افتتاحیهٔ نمایشگاه «مکورلد اکسپو» در سانفرانسیسکو، حذف عنوان «موقت» از عنوان اداری جابز اعلام شد. باوجود اینکه حقوق او در اپل به شکل رسمی همان مقدار یک دلار در سال باقی مانده بود، او تعدادی هدیهٔ پربها از طرف هیئت مدیرهٔ شرکت دریافت کرد. از جمله این هدایا میتوان به یک هواپیمای جت ۹۰ میلیون دلاری و کمتر از ۳۰ میلیون سهام شرکت اشاره کرد که اولی در سال ۱۹۹۰ و دومی در سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۲ به او اعطا شده بود. بنابراین با وجود حقوق یک دلار در سال، از زحمات او در این شرکت بخوبی قدردانی شده بود.
جابز برای تواناییهای خارقالعادهاش در بازاریابی و کسب رضایت مشریان، همزمان تشویق و نقد شدهاست و حتی به این تواناییها، عنوان «حوزهٔ تحریف حقیقت» دادهاند که مخصوصاً در زمان سخنرانیهای افتتاحیه در همایشها و نمایشگاههای مکورلد بارز میشوند. این مساله - حوزهٔ تحریف حقیقت - از جنبهای دیگر به قیمتگذاری غیر رقابتی محصولات اپل (مانند قیمت بالای رایانهٔ G4) و اتخاذ تصمیماتی خارج از نیازهای بازار (مانند حذف رایانههای خانوادهٔ مکینتاش) نیز اشاره دارد. تمام تصمیمات جابز موافقت عام را کسب نکردهاند، بهعنوان مثال تلاشهای اپل برای بازاریابی محصولاتش در دههٔ ۸۰ میلادی با وجود کیفیت عالی فناوری برای خریداران سهام غریبه بود و آنها به خرید سهام شرکت «آی بی ام» روی آورند و سهام اپل با افت قیمت مواجه شد. بعدهها نیز شرکت مایکروسافت با تولید و توسعهٔ واسط گرافیکی کاربر ویژهٔ خود، ویندوز، به سلطهٔ اپل بر این حیطه پایان داد.
فشار خون استیو جابز که در پشت سر وی نشان داده شده است با یکی از نرم افزارهای آیفون گرفته شده است.
در سال ۲۰۰۵ جابز در پاسخ به انتقاداتی پیرامون برنامههای ضعیف شرکت اپل در مورد بازیافت زبالههای الکترونیکی، در گردهمایی سالانهٔ اپل که در آوریل این سال در کاپرتینو برگزار شد، نسبت به این انتقادات مدافعین محیط زیست عکسالعملی تند نشان داد. در این جلسه زمانی که یکی از نمایندگان برنامههای سرمایهگذاری مسئولانهٔ اجتماعی از وی پرسید که به چه دلیل برنامههای شرکت اپل در مورد بازیافت نتوانستهاست به سطح برنامههای شرکتهای دیگر رایانهای چون دل و اچپی برسد، جابز با «چرت و پرت» خواندن گلایههای مدافعین محیطزیست، منتقد مذکور را از میدان بدر کرد. با وجود این، چند هفتهٔ بعد، اپل اعلام کرد که آیپادهای خراب که باید بازیافت شوند را به رایگان از طریق فروشگاههای خردهفروشیاش جمعآوری خواهد کرد. جمعیتی فعال در زمینهٔ بازیافت زبالههای الکترونیکی که با نام «Computer TakeBack Campaign» مشهور است، به این تصمیم شرکت اپل با نصب پرچمی به یک هواپیمای در حال پرواز برفراز محل برگزاری مراسم فارغالتحصیلی دانشجویان دانشگاه استانفورد - که سخنران افتتاحیهٔ آن جابز بود - عکسالعمل نشان داد. روی پارچهٔ بسته شده به هواپیما نوشته شده بود: «استیو! بازیگر کوچکی نباش. همهٔ زبالههای الکترونیکی را بازیافت کن!» ("Steve - Don't be a mini-player recycle all e-waste").
کنارهگیری
شرکت اپل روز چهارشنبه، ۲۴ آگوست ۲۰۱۱، اعلام کرد که استیو جابز، مدیر عامل این شرکت عظیم از مقام خود کنارهگیری کردهاست و تیم کوک، از مدیران ارشد اپل، جایگزین آقای جابز شدهاست. به گزارش تلویزیون خبری سیانان، استیو جابز به عنوان رئیس هیئت مدیره این شرکت به فعالیت خود ادامه میدهد. استیو جابز سالها بود که با بیماری سرطان لوزالمعده دست و پنجه نرم میکرد. شرکت اپل اشارهای به بیماری آقای جابز نکرد، ولی در استعفانامهای که اقای جابز به هیئت مدیره اپل فرستاده آمدهاست:
« من همواره به شما گفته بودم اگر روزی بیاید که نتوانم وظایف خود را به عنوان مدیر عامل اپل ایفا کنم، شما نخستین کسانی خواهد بود که از این موضوع مطلع شوید. متاسفانه چنین روزی فرا رسیدهاست. »
استیو جابز در این نامه افزود:
« من فکر میکنم اپل خلاقترین و درخشانترین روزهای خود را پیش رو دارد. »
کسب و کار
دارایی
فوربز در مارچ ۲۰۱۱ ثروت او را ۸.۳ بیلون دلار پیشبینی کرد و در زمان مرگش (سپتامبر ۲۰۱۱، ۷بیلیون دلار) در جایگاه ۳۹امین پولدارترینهای امریکا قرار گرفت. [۴۶]
سبک مدیریت
استیو جابز خواهان کمال بود.[۴۷] [۴۸] [۴۹] او همیشه مشتاق بود تا باپیشبینی نیازها و تمایلات، موقعیت تجارت و محصولاتشان حداقل در نوآوری و نوع پیشتاز صنعت فناوری اطلاعات باشد. او در سخنرانی خود در مکورلد کنفرانس اند اکسپو در ژانویه ۲۰۰۷ در نقل قولی از وین گرتزکی گفت :
« جمله قدیمی از وین گرتزکی است که من آن را دوست دارم. " من اسکیت میکنم به جایی که اشباح به سمت آن میروند نه به جایی که آنان هستند." و ما همیشه سعم میکنیم تا این را در اپل اجرا کنیم. از ابتدای کار و برای همیشه. »
چیزهای زیادی از شخصیت مصر و هجومی او بوجود آمد. مجله فورچون درباره او گفت که استیو یکی از پیشتازان خودبینی در دره سیلیکون است.[۵۱] تفسیرهایی در مورد شخصیت و خلق و خوی استیو در منابعی چون "قلمرو کوچک" و "دومین ورود استیو جابز" مایک موریتز نوشته آلن دوچمن و در "آی کن:استیو جابز" نوشته جفری یانگ و ویلیام سیمون وجود دارد. در سال ۱۹۹۳ جابز لیست قویترین روسای آمریکا را در مجله فورچون با توجه به ریاستش در شرکت نکست تهیه کرد. شریک استیو، دنل لوین در مورد زمان تاسیسشان گفت : موفقیتهای بزرگ برای ما غیرقابل باور بود... اما ضعفها غیرقابل تصور بود. دفتر جابز گفت که شخصیتش از آن به بعد تغییر کرد. [۵۲]
در سال ۲۰۰۵، جابز تمامی کتابهای منتشر شده توسط جان وایلی و پسران را در فروشگاههای اپل در واکنش به چاپ غیر مجاز زندگینامهاش(آی کن:استیو جابز) تحریم کرد.[۵۳] فلوید نورمن گفت که جابز در پیکسار فردی کامل و بیعیب بود و هرگز در امور مربوط به فیلمسازها دخالت نمیکرد. [۵۴] جابز دشمنی لفظی با مدیرعامل شرکت دل، مایکل دل داشت. این اختلاف از زمانی آغاز شد که جابز از دل به خاطر ساخت "جعبههای قهوهای بدون نوآوری" انتقادکرد. [۵۵] در اکتبر ۱۹۹۷ در یک نشست گارتنر، هنگامی که از مایکل دل پرسیده شد که اگر مالک یکی از کامپیوترهای پردردسر اپل بود چه میکرد؟ او در پاسخ گفت: آن را خاموش میکردم و پولش رو به سهامداران پس میدادم. [۵۶] در سال ۲۰۰۶ جابز هنگامی که ارزش بازار (Market capitalization) اپل از دل پیشی گرفت جابز طی یک ایمیل به تمامی کارکنان اپل نوشت:
« این نشان میدهد که مایکل دل پیشگوی خوبی نیست.بر مبنای موجودی بازار امروز، اپل از دل باارزشتر است. سرمایه بالا و پایین میرود و فردا ممکن چیزهایی تغییر کند اما من فکر میکنم این ارزش یک لحظه تفکر امروز است. استیو »
اختراعها
تا ۱۱ اکتبر ۲۰۱۱ جابز به عنوان مخترع اصلی یا شریک در اختراع ۳۴۲ پتنت[۵۸] یا کاربرد پتنت[۵۹] در امریکا فهرست شده است. این پتنتها در حوزههای مختلفی همچون رایانه و دستگاههای قابل حمل (شامل لمسی)، اسپیکر، کیبرد و آداپتور تغذیه تا راهپله، گیره، آستین و تسمه دیده میشود.
بشر دوستی
زندگی شخصی
جابز با «لورِن پاوِل» در تاریخ ۱۸ مارس ۱۹۹۱ ازدواج کردهاست و این زوج دارای سه فرزند هستند. همچنین، او دختری به نام «لیزا بِرِنان جابز» از نامزد سابقاش - «کریس بِرِنان» - که هیچوقت بطور رسمی با هم ازدواج نکردند، دارد.
در کتاب «بازگشت مجدد استیو جابز» (The Second Coming of Steve Jobs) نویسندهٔ این کتاب - «آلن دویْستْچمَن» - راجع به ملاقاتهای عاشقانهٔ جابز با خوانندهٔ زن آمریکایی جون بائِز مینویسد. دویستچمن با نقل قول آوردن از «الیزابت هولمز که یکی از دوستان جابز در کالج رید بودهاست، مینویسد: «من اعتقاد داشتم که جابز بیشتر به این دلیل عاشق جون بائز شده که این زن زمانی معشوقهٔ (باب) دیلَن بودهاست.»
در کتاب استیو جابز؛ تمثال (iCon Steve Jobs) نوشتهٔ «جِفری اس. یانگ» و «ویلیام اِل. سیمون»، نویسندگان به این مسئله اشاره میکنند که جابز ممکن بود با جون بائز ازدواج کند اگر سنِ بائز (۴۱ سال) در آن زمان باعث این نمیشد که امکان بچهدار شدن برای آنها وجود نداشته باشد. احتمالاً بائز و جابز دوست باقی ماندند. بائز در بخش سپاسگزاریهای کتاب خاطراتی که در سال ۱۹۸۷ با نام «صدایی برای خواندن» منتشر کرد، از جابز نام بردهاست.
جابز، بر خلاف ادعای برخی، با وجود اینکه گوشت قرمز نمیخورد، گیاهخوار نبود. ولی گاهی غذایش از گوشت ماهی بود.
در سال ۱۹۸۲ میلادی، جابز آپارتمانی را در سان ریموی نیویورک، جایی که شاهزاده خانم یاسمین آقا خان - دختر ریتا هَیوُرث - هم آپارتمانی در آنجا دارد، خرید. این مجموعهٔ آپارتمانی در آن زمان و پیشتر محل کار و زندگی گروهی از افراد بود که به پیشرو و ترقیخواه معروف بودند. جابز، با کمک آی. اِم. پِی (معمار معروف چینی که یکی از موفقترین معماران قرن بیستم نام گرفتهاست)، سالها وقت صرف کرد که این آپارتمان قرار گرفته در دو طبقهٔ فوقانی بُرج شمالی این مجتمع را بازسازی کند. اما با تمام این احوال، او و خانوادهاش هیچوقت به این آپارتمان نقل مکان نکردند و در نهایت بیست سال بعد آن را به خوانندهٔ گروه یوتو - بونو - فروخت.
در سال ۱۹۸۴ جابز یک عمارت مستعمراتی اسپانیاییها که ۱۶۰۰ متر مربع وسعت و ۱۴ اتاق خواب داشت را خرید. این عمارت به دست جورج واشنگتن اسمیت طراحی شده و در وودساید، کالیفورنیا قرار دارد. جابز ده سال در این عمارت در حالت تقریباً بدون اثاث زندگی کرد و در سال ۱۹۹۸ جابز به بیل کلینتون اجازه داد که برای مدتی از آن استفاده کند (دختر کلینتون در دانشگاهی در آن حوالی تحصیل میکرد). اما با وجود اینها ساختمان این عمارت بدلیل بیتوجهی به وضعیت نامناسبی درآمدهاست. جابز که تصمیم به تخریب عمارت و ساخت خانهای کوچکتر روی آن زمین داشت، با مخالفتهایی از جانب علاقمندان حفظ میراث فرهنگی مواجه شد. در ژوئن ۲۰۰۴، شورای شهر وودساید به جابز اجازهٔ تخریب این ملک را داد مشروط بر اینکه به مدت یک سال آگهیهایی را منتشر کند تا مشخص گردد که کسی علاقمند به خرید و بازسازی این ساختمان هست یا خیر. تعدادی از اشخاص تمایل خود را به این مساله اعلام کردهاند که در میان آنها میتوان به «ریچارد پیوْنیکا» - وکیل - اشاره کرد که پیش از این نیز تجربیاتی در زمینهٔ بازسازی املاک کهن داشتهاست. [۳]
در ۳۱ ژوئیه ۲۰۰۴ جابز برای خارج کردن یک تومور از لوزالمعدهاش تحت عمل جراحی قرار گرفت. او به یکی از اشکال بسیار نادر سرطان لوزالمعده به نام «تومور islet cell neuroendocrine» دچار شده بود که نیازی به شیمیدرمانی یا پرتودرمانی ندارد. در غیاب او، «تیم کوک»، مسوول عملکرد و فروش جهانی شرکت اپل، کمپانی را اداره میکرد.
در سال ۲۰۰۵ (میلادی)، جابز در عکسالعمل به چاپ شدن یک زندگینامهٔ غیرتایید شده توسط او بهوسیلهٔ انتشارات جان وایلی (به نام «استیو جابز؛ تمثال» که قبلاً به آن اشاره شد) فروش تمام کتابهای چاپ شده توسط این انتشارات را در فروشگاههای خردهفروشی شرکت اپل ممنوع کرد.
درگذشت
استیو جابز در سن ۵۶ سالگی در تاریخ چهارشنبه ۵ اکتبر ۲۰۱۱ درگذشت.مرگ او توسط وبگاه اپل در یک اطلاعیه اعلام شد :
« ما عمیقا غمگین هستیم که اعلام کنیم که استیو جابز امروز درگذشت. زیرکی، علاقه و انرژی استیو منبع نوآوریهای بی شماری بود که زندگی همه ما را بهبود و غنا بخشید. جهان به خاطر وجود استیو به مراتب بهتر شد. بزرگترین عشق وی همسرش لاورن و خانوادهاش بودند. ... »
واکنشها بعد از مرگ وی
باراک اوباما
استیو یکی از بزرگترین نوآوران آمریکا بود - آنقدر شجاعت داشت که طور دیگری بیاندیشد، آنقدر جسارت داشت که بداند میتواند جهان را تغییر دهد، و آنقدر استعداد داشت که آن را عملی کند.او با ساختن یکی از موفق ترین شرکتهای جهان از پارکینگ خانه اش، روحیه خلاق آمریکایی را به نمایش گذاشت. او با شخصی کردن کامپیوترها و قرار دادن اینترنت در جیب ما، انقلاب اطلاعات را نه تنها قابل دسترسی بلکه شهودی و لذت بخش کرد.... استیو دوست داشت بگوید هر روز را طوری زندگی میکند که انگار آخرین روز زندگی اش است. به همین خاطر، او زندگی را دگرگون کرد، بعضی صنایع را از نو تعریف کرد، و به یکی از نادرترین دستاوردها در تاریخ بشر دست یافت: او شیوه دیدن جهان برای هر یک از ما را عوض کرد.جهان یک انسان صاحب بینش را از دست دادهاست. و شاید هیچ تعریفی بالاتر از این نباشد که بخش بزرگی از جهان از طریق دستگاهی که او اختراع کرد از درگذشت او آگاه شد.
آقای اوباما با لورن همسر آقای جابز و خانواده او ابراز همدردی کرد.[۶۰]
این نگاره در صفحه نخست وبگاه اپل در تاریخ ۵ اکتبر ۲۰۱۱ به خاطر مرگ استیو جابز جای گرفت.
بیل گیتس
در بیانهای نوشتهاست که او و جابز نخستین بار ۳۰ سال پیش با یکدیگر دیدار کردند و در بیش از نیمی از عمرشان با هم همکار و رقیب و دوست بودهاند. جهان به ندرت شخصی را شاهد بودهاست که به مانند جابز بر او تاثیرگذار بوده باشد و این تاثیرات را نسلهای پرشماری حس خواهند کرد.[۶۱]
استیو بالمر (مایکروسافت)
میخواهم عمیقترین پیام تسلیت را برای استیو جابز، یکی از بنیانگذاران در صنعت ما و ایده پرداز واقعی، بیان کنم. با خانواده وی، کارکنان اپل و هر کس که به نحوی از کار او تأثیر گرفتهاست، ابراز همدردی میکنم.[۶۲]
مارک زاکربرگ
استیو! از تو به عنوان یک آموزگار و یک دوست سپاسگزارم از تو به خاطر نشان دادن شیوه تغییر جهان به وسیله محصولاتت نیز، سپاسگزارم.[۶۳]
گوگل
گوگل در وبگاه خود به استیو جابز ادای احترام کرد.[۶۴]
بنیانگذاران گوگل
لری پیج
جابز مرد بزرگی با دستاوردهای باورنکردنی و هوشمندی شگفتانگیز بود. پیج نوشتهاست که تمرکز جابز بر ارتقای تجربه کاربری، همیشه الهامبخش او بودهاست. او ضمن همدردی با خانواده جابز و اعضای اپل، از مهربانی جابز با او هنگامی که او رییس گوگل شد، یاد کردهاست.
سرگئی برین
سرگئی برین درگذشت استیو جابز را از طرف همکارن و کارمندان گوگل و خانوادهاش به کمپانی اپل و خانوده استیو جابز تسلیت گفت.[۶۵]
ریچارد استالمن
خوشحال نیستم که جابز مرده، ولی خوشحالم که رفته.
استیو جابز، پیشگام تبدیل کامیپیوتر به یک زندان باحال، برای محروم کردن احمقها از آزادی، در گذشت.
هیچ کس شایسته از دست دادن حیات نیست، نه جابز، نه بیل گیتس و نه کسانی که کارهای شر بیشتری از آن دو انجام دادهاند.
جابز سزاوار مردن نبود ولی ما سزاوار مشاهده پایان تاثیر بد او بر روی استفاده مردم از رایانه هستیم.
متاسفانه به رغم رفتن جابز تاثیر او ادامه خواهد داشت. فقط باید امیدوار باشیم جانشینان او در ادامه راهش کمتر از او تاثیرگذار باشند. [۶۶]
آرنولد شوارتزنگر
استیو هر روز زندگی اش رویای کالیفرنیا را زندگی کرد و جهان را تغییر داد و به همه ما الهام بخشید.[نیازمند منبع]
مارک اندرسون
استیو بهترینِ بهترینها بود. مثل موتزارت و پیکاسو، شاید هرگز مثل او زاده نشود.[نیازمند منبع]
پل الن
جابز یکی پیشگامان بیهمتا دنیای فناوری بود و شخصی بود که میدانست چگونه محصولات بزرگ بسازد.[نیازمند منبع]
مایکل دل
امروز دنیا یک رهبر رؤیایی دنیای فناوری و یک افسانه نمادین، و خود او یک دوست را از دست دادهاست. میراث استیو را نسلهای زیادی به یاد خواهند آورد.[نیازمند منبع]
مایکل بلومبرگ
امشب، دنیا نابغهای را از دست دادهاست که از او به مانند ادیسون و اینشیتن یاد خواهد شد. در طی چهار دهه پیش، استیو جابز توانایی دیدن آینده را داشت. تأثیر جابز ورای گوشیهای هوشمند یا آیپد است، او دانش و توانمندی شکل دادن مجدد به چهره تمدن را داشت.[نیازمند منبع]
اریک اشمیت
جابز موفقترین رئیس در آمریکا در طی ۲۵ سال گذشته بودهاست. او به صورت بینظیری، دریافتهای یک هنرمند را با بصیرت یک مهندش در همآمیخت تا یک شرکت استثنایی را بنا کند. ا یکی از بزرگترین رهبران آمریکا در طول تاریخ بود.
افتخارها
پس از بنیانگذاری اپل، جابز نماد شرکت و صنعتش شد. هنگامی که تایم در سال ۱۹۸۲ میلادی، کامپیوتر را به عنوان "ماشین سال" نامید، این مجله معرفی کاملی از استیو به عنوان "مشهورترین استاد میکرو(الکترونیک)" منتشر کرد.[۶۷][۶۸]
در سال ۱۹۸۴ رییسجمهور رونالد ریگان جایزه ملی تکنولوژی و نوآوری را به استیو جابز و استیو وزنیاک اهدا کرد.(اولین افرادی که موفق به کسب این افتخار شدهاند).[۶۹] در نوامبر ۲۰۰۷، جابز به وسیله مجله فورچون به عنوان قدرتمندترین فرد در تجارت معرفی شد.[۷۰] در دسامبر ۲۰۰۷، آرنولد شوارزنگر فرماندار وقت کالیفرنیا و بانوی اول ماریا شریور، استیو را وارد "تالار مشاهیر کالیفرنیا" که در موزه تاریخ و زنان و هنر کالیفرنیا واقع است، کردند.[۷۱] در اوت سال ۲۰۰۹ میلادی، درنظرسنجی جونیور اچیومنت، او به عنوان مورد تحسین ترین کارآفرین در میان نوجوانان انتخاب شد.[۷۲] در نوامبر ۲۰۰۹، به وسیله مجله فورچون به عنوان "مدیرعامل دهه " انتخاب شد.[۷۳] در سپتامبر ۲۰۱۱، در رده هفدهم فوربز (قدرتمندترین افراد جهان) قرار گرفت.[۷۴] در دسامبر ۲۰۱۰، فاینانشیال تایمز، جابز را به عنوان مرد سال ۲۰۱۰ معرفی کرد.
پس از برکناری استیو جابز از مدیر عاملی اپل، نیویورک تایمز، استیو جابز را به عنوان توماس ادیسون و هنری فورد این دوره توصیف کرد.
منبع : دانشنامه آنلاین ویکی پدیا فارسی
تبلیغات

مدیر وبلاگ :